Nazwy miejscowości, jezior czy lasów to coś więcej niż tylko napisy na mapie. Są to specjalne imiona, które ludzie nadają otaczającej ich przestrzeni, aby ją oswoić i lepiej zapamiętać. Choć dziś używamy ich, by wskazać konkretny punkt, każda taka nazwa kryje w sobie ślady dawnej historii, kultury i codziennego życia dawnych mieszkańców.
NotebookLM
W okolicach Olecka te opowieści są wyjątkowo bogate. Najstarsze nazwy sięgają jeszcze czasów Prusów i Jaćwingów, którzy żyli tu przed wiekami. Przez długi czas obok siebie współistniały tu również nazwy niemieckie oraz polskie (mazurskie), tworząc wspólnie wyjątkową mozaikę przeszłości tego regionu.
Opisywany obszar położony jest w północno-wschodniej Polsce, na terenie województwa warmińsko-mazurskiego. Od wieków stanowił obszar pogranicza, na którym przenikały się wpływy pruskie, litewskie, ruskie, krzyżackie oraz polskie. Już od XV–XVI wieku wyraźnie zaznaczyła się tu obecność osadników mazowieckich, dlatego region ten bywał określany mianem Mazur, zwanych także Mazowszem Pruskim.
Historycznie powiat olecki graniczył:
- od północy z powiatem gołdapskim (Kreis Goldap),
- od zachodu z powiatem giżyckim (Kreis Lötzen),
- od południa z powiatem ełckim (Kreis Lyck),
- od wschodu z powiatem suwalskim oraz obszarami pogranicznymi z Litwą, a w późniejszym okresie także z Rosją i Polską.
W XVI i XVII wieku obszar ten wchodził w skład Prus Książęcych, będących lennem Korony Polskiej do 1657 roku. Od XVIII wieku aż do 1945 roku należał do Prus Wschodnich, pozostających kolejno w granicach Królestwa Prus, a następnie państwa niemieckiego.
W 1945 roku Olecko znalazło się w granicach Polski w wyniku powojennych decyzji międzynarodowych, będących konsekwencją klęski III Rzeszy i nowego układu granic w Europie.
Obszar ten, rozciągający się na terenie dzisiejszego Pojezierza Mazurskiego, w literaturze niemieckiej XIX i XX wieku nazywany był Preussischer Landrücken (Pruski Grzbiet), a jego wschodnia część Das Bucklige Masuren (Garbate Mazury).
Pochodzenie nazwy Mazury Garbate wiąże się z ukształtowaniem terenu. Osadnicy z polskiego Mazowsza, zasiedlając wschodnią część dawnych Prus Wschodnich, przemieszczając się coraz bardziej na północ, napotkali pagórkowaty krajobraz o znacznych różnicach wysokości. W porównaniu z płaskim (sandrowym) krajobrazem terenów położonych dalej na południe (okolice Ełku i Pisza), region ten był „garbaty” ze względu na pagórkowatą topografię. Podobnie w zachodnich Prusach Wschodnich, w okolicach Elbląga, krainę położoną wyżej niż nizinne Żuławy nazywano Oberlandem (Prusami Górnymi).
Przez środek opisywanego terytorium ( północy na południe) przepływa rzeka Lega. Była ona ważnymi szlakami komunikacyjnymi i osadniczymi, stała się też podstawą nazw miejscowych: wsi Lega, miasta Olecko, wsi Małe Olecko oraz nazw jezior: Wielkie Oleckie Jezioro (Grosser Oletzkoer See, Treuburger See), Małe Oleckie Jezioro (Klein Oletzkoer See, Herzogshöher See, Oletzko klein, Klein Olezky, Klein Oletzken).
Nazwa Lega jest bardzo stara, będąca dziedzictwem praindoeuropejskim. Nazwy tego typu określają wodę i jej różnorodne właściwości naturalne (rzeka, potok, źródło, tok, ciec, płynąć, barwa wody, szybkość prądu). Wywodzi się od pruskiego lub litewskiego rdzenia:„al-”, „ol-” – często oznaczającego wodę, wilgoć, mokradło, strumień (np. litewskie „ala” – mokradło, alėtka - miejsce przy wodzie, "lēg-" co mogło oznaczać coś związanego z wodą, bagnem lub nurtem.
W XIII w. podczas najazdów ruskich na ziemie Jaćwingów nazwa została utrwalona w kronikach ruskich nazwa Oleg: олєгъ, олгъ. Оле́г, Oleg (imię pochodzenia staronordyjskieg: Helgi, cerkiewnosłowiański: Ольгъ, Olg). Jedno z przedchrześcijańskich imion dynastycznych Rurykowiczów.
Na proces zaniku samogłoski nagłosowej o i nadaniu nazwie formy żeńskiej z końcówką -a mieli zapewne wpływ osadnicy polscy z północnego Mazowsza. W XV wieku nazwę rzeki pisano już jako Lega. Od nazwy rzeki utworzono sufiksem -sk- słowiańską nazwę jeziora Olecko. (Biolik M. "Baza onomastyczna…").
Nazwa Oletzko (Olecko) pochodzi od nazwy rzeki Lega, choć pośrednio – poprzez nazwę jeziora Oleckie Wielkie, przez które przepływa ta rzeka. W językach bałtyjskich mogło występować zjawisko metatezy (przestawienia głosek), np. "Lega" → "Olega" → "Oletzko". Nazwę tę można również wywodzić bezpośrednio od wcześniej opisanego rdzenia: „al-”, „ol-” i oznaczającego „miejsce nad wodą/bagnami” lub „osadę nad jeziorem”.
Niemieccy osadnicy mogli przekształcić nazwę na bardziej dla nich naturalną (np. dodając typowe dla niemczyzny przyrostki -tzko). Nazwą Oletzko początkowo określano budy myśliwskie „Bude oletzky” nad jeziorem (po wschodniej stronie jeziora). Od 1560 roku, kiedy miasto nazywało się Marggrabowa równolegle używano nazwy Oletzko.
W 1928 r. nadano miastu urzędową nazwę Treuburg (dosł. "wierny gród"). Ta sztuczna forma miała upamiętniać postawę mieszkańców miasta i powiatu w czasie plebiscytu w 1920, gdzie zdecydowana większość mieszkańców miasta zagłosowało za pozostaniem w składzie Rzeszy Niemieckiej. Nazwa „powiat olecki” (niem. Kreis Oletzko) była oficjalnie używana do 1933 roku. Wówczas nazwę powiatu zmieniono na Kreis Treuburg.
Inna teoria mówi, że nazwa pojawiła się w dokumentach około 1578 roku, ponieważ miejscowość leżała obok Giżycka (Lötzen) i zniekształcona forma zapisu doprowadziła do powstania nazwy Oletzko.
Po II wojnie światowej przyjęto spolszczoną formę Olecko, zachowując historyczny związek z tą rzeką i jeziorem.
Od IX do XIII wieku ziemię olecką zamieszkiwali Jaćwingowie, którzy pod względem kultury materialnej przypominali swoich zachodnich braci, Prusów, choć pod niektórymi względami trudno ich było odróżnić od Litwinów. Kultem otaczali elementy natury: ciała niebieskie, drzewa i zwierzęta. Mieli swoje święte gaje i kamienie. Z pewnością wierzyli w życie pozagrobowe, czego świadectwem są cmentarzyska.
Konie wykorzystywano jako wierzchowce towarzyszące wojownikom w wyprawach wojennych oraz do orki. Koń był zwierzęciem czczonym i często składano go do grobu wraz ze zmarłym wojownikiem. Oddalone od centrum ówczesnego świata siedziby Jaćwingów przyciągały kupców poszukujących bursztynu.
Jaćwingowie to zlatynizowana i zeslawizowana forma bałtyckiej nazwy własnej ludu, znanej w różnych językach jako Jatviagi, Jātvingiai, Sudovitae. Pojawiły się następujące próby łączenia tej nazwy: z nazwami rzek lub jezior, z określeniami wojowników lub trybu życia, a nawet z legendarnymi postaciami. https://egoturystyka.pl/strona-3612-jacwingowie.html
Piotr z Dusburga (Peter von Dusburg) pisał, że ich plemię było potężniejsze od pozostałych plemion pruskich. W połowie XIII wieku tereny te były miejscem bitew między wojskami książąt ruskich i polskich, które próbowały ujarzmić Jaćwingów. Wielokrotnie byli też atakowani od zachodu przez Zakon Krzyżacki.
W 1283 r. Krzyżacy zorganizowali ostatni wypad na ziemie między Mieruniszkami a Cimochami. W jednej z potyczek jakie prowadzili Krzyżacy z obrońcami pod dowództwem Skudro, poległ Friedrich von Holle jako ostatni rycerz zakonny w walce z pruskimi poganami.
Jaćwingowie zrozumieli, że nie są w stanie oprzeć się przewadze militarnej zakonu krzyżackiego. Część ludności uciekła na Litwę, a innych Krzyżacy wysiedlili do Sambii, gdzie przetrwali do XVI w. Wkrótce tereny te zostały podzielone pomiędzy Zakon, Polskę i Litwę.
W latach 1283-1422 ziemie jaćwieskie pozostały wyludnione, pokryła je puszcza graniczna pozostająca pod wpływem Litwinów, Polaków i Krzyżaków (w języku niemieckim nazywana Wildnis – pustkowie, dzicz).
Najstrasza mapa Henryka Zella, na której zaznaczono Olecko (Marcraboua), Połom (Polomen), Ełk (Lyck), Straduny (Stradau), Zelki (Seelken) i Puszczę, dzicz (Wijldnis). Mapa zamieszczona została w atlasie Abrahama Orteliusa w 1570 r. Europae Totius Orbis Terrarum Partis Praestantissimae, Vniuersalis Et Particularis Descriptio: aere potes paruo Regiones visere multas Quas Liber hic tenuis, spectator candide, monstrat by Quad, Matthias, 1557-1613; Coloniae: Ex officia typographica Jani Bussemechers 1592. S. 22.
Po zakończenia podboju Jaćwieży ten zakątek Wielkiej Puszczy nie został dokładnie podzielony między krzyżackie Prusy a Litwę. Pierwsze porozumienia graniczne miały miejsce w 1379 i 1398 roku, kiedy to w puszczy wytyczono strefy wspólnej eksploatacji oraz wolne od wzajemnych najazdów. Od tego czasu lasy oleckie wykorzystywane były gospodarczo do wyrębu lasów, łowiectwa, rybołówstwa i pszczelarstwa. Zatrudniano pracowników leśnych (Wildnisbereiter) odpowiedzialnych za wykarczowanie ogromnych, wówczas pierwotnych lasów. Wymieniani są następujący leśniczy pracujący w puszczy: 1. Aleksander von Schwieder w 1552 r. i w 1560 r. 2. Henryk von der Schebe w 1556 r. Karczowanie lasów książęcych prowadzono szczególnie intensywnie w czasach Fryderyka Wilhelma.
27 września 1422 roku na mocy pokoju zawartego nad Jeziorem Mełneńskim, wytyczono granicę państwową zbliżoną do tej, która biegnie między dzisiejszymi województwami warmińsko – mazurskim i podlaskim. Podział ten usankcjonowano w układzie pokojowym w Brześciu Kujawskim, podpisanym 31 grudnia 1435 roku.
W tamtych czasach na tych terenach poziom wód powierzchniowych w rzekach i jeziorach był wyższy niż dzisiaj. Było więcej jezior, bagien i torfowisk. To powodowało większą wilgotność gruntu i powietrza. W wielkiej puszczy rozsiane były tzw. budy, których ślady dawnej obecności zachowały się w nazwach miejscowości niemieckich, np. Fischerbude, Rotebude, Teerbude. Praktycznie przez puszczę można było przejechać tylko specjalnie wyznaczonymi szlakami handlowymi lub w czasie zimy.
Przez północną część dzisiejszego powiatu oleckiego przebiegał szlak z Giżycka koło jeziora Litygajno i dalej - obok jeziora Bierk i przez „teren pagórkowaty” nad rzekę Jarkę i Lixdunen (?) w kierunku Merecza na północ od Grodna. Teren między jeziorem Bierk, które wraz z owym niezidentyfikowanym Lixdunen stanowiło miejsce magazynowania żywności na drogę powrotną, określono jako „pagórkowaty", co musiało niewątpliwie oznaczać Szeskie Wzgórza.
Jedno odgałęzienie tej drogi w kierunku wschodnim przebiegało między Małym i Wielkim Jeziorem Oleckim. Ten szlak odgrywał także w przyszłości ważną rolę, gdyż łączył miasta polskie z portami bałtyckimi Królewiec, Elbląg i Gdańsk, a miejsce, gdzie ta droga handlowa przecinała Legę między jeziorami, zostało wybrane na lokalizację w tym miejscu nowego miasta.
Szlak opisany pod numerem 60 w „Die littauischen Wegeberichte„ przebiegał przez lasy oleckie. Scriptores Rerum Prussicarum. T. 2. Theodor Hirsch, Max Töppen, Ernst Strehlke. Verlag von S. Hirzel. Leipzig 1863. S. 691.
Inny szlak przebiegał przez wschodnią część dzisiejszego powiatu oleckiego, z Drohiczyna przez Wiznę, Kamienny Bród (Kamyonibrod) na rzece Ełk, Rajgród, Meruniszki i dalej na północ.
W 1326 r. podbitą ziemię pruską Krzyżacy podzielili na komturie (komenda, komandoria) Elbląga, Balgi, Brandenburga i Królewca, które ciągnęły się długimi, wąskimi pasami od strony Zalewu Wiślanego w kierunku granicy z Rzeczpospolitą. Po pokoju mełneńskim w 1422 r. dawną ziemię Jaćwingów podzielono między Królestwo Polskie, Zakon Krzyżacki i Wielkie Księstwo Litewskie. Nastąpiło ponowne zasiedlanie tych terenów.
Komturie Zakonu Krzyżackiego Brandenburg i Balga na początku XVI wieku. Amt Lötzen (Giżycko), Amt Oletzko (Olecko) w granicach komturii Brandenburg (pol. Pokarmin, ros. Ушаково, lit. Pokarviai) oraz Amt Sehesten (Szestno), Amt Rhein (Ryn), Amt Johannisburg (Pisz), Amt Lyck (Ełk), w granicach komturii Balga (ros. Бальга). Der Kreis Lyck. Ein ostpreußisches Heimatbuch. Zusammengestellt und erarbeitet im Aufträge der Kreisgemeinschaft Lyck von Direktor a. D. Reinhold Weber. Kommissionsverlag Gerhard Rautenberg, Leer. 1981. S. 84.
Widok na Brandenburg od strony Zalewu Wiślanego. Hartknoch Ch., Alt- und Neues Preussen: oder Preussischer Historien zwey Theile, in derer erstem von desz Landes vorjähriger Gelegenheit und Nahmen..., In Verlegung Martin Hallervorden / Buchhändlern in Königsberg. Druckts Johann Andreae, Leipzig, Franckfurt am Mayn 1684. S. 400.
W związku z rozwojem akcji osadniczej powstała potrzeba utworzeni nowego komornictwa (Kammeramt), które w 1513 r. wydzielono z prokuratorii leckiej (Giżycko). Burgrabia z zamku w Stradunach odpowiadał za dalsze zasiedlenie terenu późniejszego powiatu oleckiego.
W straduńskiej dziczy (stradaunischen Wildnis) nad Jeziorem Oleckie Wielkie, znajdowały się tzw. „budy myśliwska" (Jagdbude Oletzky). Był to dom myśliwski (budy), w którym kilka razy przebywał książę Albrecht Hohenzolern w czasie polowań. Poza polowaniami często załatwiano tam sprawy związane z zarządzaniem księstwem.
Zachował się list z 7 września 1544 r. napisany przez księcia w domku myśliwskim Oletzko, w straduńskiej dziczy (Stradanuschen Wildnis), do księcia Jana Holsztyńskiego.
Fragment listu z 1544 r. Faber K., Beweise der Liebe zu seinen Brüdern und Verswandten. W: Preussisches Archiv oder Denkwürdigkeiten aus der Kunde der Vorzeit. Herausgegeben Königlichem Geheimen Archivar. Erste Sammlung bey Friedrich Nicolovius. Königsberg 1809. S. 126.
7 października 1559 r. książę Albrecht wysłał do puszczy straduńskiej mierniczych i wysokich urzędników administracji pruskiej, aby wymierzyć i przeznaczyć pod kolonizację część puszczy w starostwie straduńskim. Na szkicu wykonanym przez urzędników zaznaczono zarys jeziora i napis „Der Sehe Oletzky” (der Sehe mogło oznaczać archaiczna regionalną formę słowa „See” (jezioro), częsta w XVII wieku). Na dole szkicu zaznaczono dwór myśliwski "Der bude oletzky" i prowadzącą do niego drogę od strony Stradaun (Stradun). Na marginesie szkicu autor napisał:
Od Stradun do dworu myśliwskiego są 4 mile, po drodze jest kilka wsi, ale 1 milę od bud nie ma żadnej wsi, tam można założyć dwie dobre wsie. Miasto można założyć po obu stronach rzeki tak, aby młyn należał do miasta. Według dostępnej wiedzy wokół jest puszcza, możesz ją zająć tak daleko, jak chcesz… jest tam wiele małych jezior. Do litewskiej granicy można założyć wiele wsi.
W górnej części szkicu informację:
Miasto powinno być założone po obu stronach rzeki Legi.
Droga z zamku Stradun na przedlokacyjnym szkicu terenu (ok. X 1559 r.). Berlin-Dahlem, Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz, Etats-Ministerium EM] 03g H.A. Olecko (Grenzsachen 1533-] 608), 434.
Do bud myśliwskich "Der bude oletzki" prowadziła droga z południa po wschodniej stronie Jeziora Oleckie Wielkie (droga zachowała się do dzisiaj, jako droga gruntowa za Szyjką). Przy tej drodze w kilku miejscach od strony jeziora zachowały się zabytkowe ciosane kamienie przydrożne, które znajdują w tym miejscu od prawie 500 lat.
Ciosane kamienie przydrożne przy drodze prowadzącej dawniej do dworu myśliwskiego Oletzko (Olecko).
Dawny wodopój przy drodze dla zaprzęgów konnych nad Jeziorem Oleckie Wielkie.
Zasadźcą nowego miasta został Adam Wojnowski (Wojdowski, Woynoffski, Dowidofsky), polski szlachcic z Mazowsza a burmistrzem Stanisław Milewski (Stanislaus Milewski, Mileffski).. W 1559 r. Wojnowski sprowadził pierwszych osadników. Miasto miało nie jako ośrodek handlowy czy gospodarczy zagospodarowanego już obszaru, lecz w puszczy w terenie wcześniej nie zamieszkanym (określa się to jako “na surowym korzeniu”). W 1559 roku osadę zwano już „nowo założonym miastem” (neu angelgten Stadt).
Tekst aktu lokacyjnego dla miasta został wydany z datą 1 stycznia 1560 r. Po raz pierwszy użyto w nim nazwy miasta “Marggrabowa” zamiast nazwy niemieckiej, która by brzmiała Markgrafenstadt. Miasto zostało założone przez Albrechta, księcia Prus, lennika Polski, 1 stycznia 1560 roku. Nazwa pochodzi od polskiego słowa margrabia, tytułu księcia jako margrabiego Brandenburgii-Ansbach, poprzez dodanie przyrostka „-owa”, który jest typowy w Polsce dla nazw miejscowych pochodzących od imion i tytułów osobistych.
Informacja Hennenbergera o mieście Marggrabowa:
Marggrabowa V, 27. (niem. Marggraffstadt) zostało założone w roku 1560 przez margrabiego Abrechta Starszego (der Elter), o bardzo chwalebnych zasługach.
To wielka koncepcja. Sam rynek ma osiem i pół akra, chociaż nigdy nie widziałem niczego o podobnych rozmiarach.
Ich dawny starosta (Hauptmann) Lorentz von Halle, miał się założyć, że kiedy zatrzyma się z 400 jeźdźcami w jednym miejscu na rynku, to nie będą widoczni z innym miejsc na tym samym rynku, gdyż jest nieco górzysty.
Jest on przeznaczone dla 300 obywateli i posiada przywileje. W herbie znajduje się połowa czerwonego orła i czarno-białe pole.
Informacje o mieście Marggrabowa, o wielkim oleckim rynku i herbie miasta. Henneberger C., Erclerung der preussischen groessern Landtafel oder Mappen [...] Königsberg: Osterberger, 1595. S. 266.
Oficjalny akt lokacji miasta Marggrabowa:
Dla utworzenia tego miasta przeznaczono 111 włók (1993 ha) położonych przy jeziorach Oleckim Wielkim i Oleckim Małym. Włóki te zostały oznaczone i wymierzone.
Ze 111 włók 4 włóki (71,82 ha) przekazano na uposażenie parafii, a pozostałe 107 włók podzielono na ogrodzenie miasta i budynki w mieście dla 300 mieszczan. 5 włók (89,8 ha) przeznaczono pod parcele przyrynkowe dla 80 mieszczan (po 1,1 ha), a 22 włóki (395 ha) podzielono między 220 obywateli (po 1,8 ha), którzy mieli zamieszkać przy bocznych uliczkach). Posiadacze 80 domów przyrynkowych otrzymali dodatkowo po jednej włóce na gruntach miejskich.
Nastąpiło wytyczenie rynku (powierzchnia dwanaście morgów (6,72 ha) i poszczególnych ulic. Szerokość uliczek wynosiła dwa pręty (9,42 m). Każda parcela budowlana miała długość dziesięć prętów długa (47,1 m) i szerokość 3 pręty (14,13 m).
Pod budowę kościoła przyznano parcelę o długości piętnaście prętów (70,56 m) i szerokości dziesięć prętów (47,1 m). Cmentarz zaplanowano o powierzchni dwóch morgów (1,12 ha). (Dzieje Olecka. S. 82).
Pomiar powierzchni miasta (110 ha) według aktu lokacyjnego miasta Margrabowa z 1560 r. Na podstawie: https://mapy.zabytek.gov.pl/nid/
Miasto pozostawało pod zwierzchnictwem Polski aż do 1657 r., kiedy to Prusy Książęce uzyskały niepodległość. W 1701 r. stało się częścią Królestwa Prus, a w 1871 roku częścią Cesarstwa Niemieckiego.
W latach 1818-1933 Marggrabowa była stolicą powiatu oletzkowskiego (niem. Kreis Oletzko ) w prowincji Prusy Wschodnie.
Według historyka Hennenbergera założenie Olecka łączy się ze spotkaniem w domku myśliwskim księcia Albrechta w 1560 r. z królem polskim Zygmuntem Augustem. Okazją do spotkania miało być wspólne polowanie w puszczy. Zgodnie z innym przekazem Marggrabowę założył książę Albrecht Hohenzollern z wdzięczności za uratowanie życia podczas polowania przez pustelnika z puszczy.
Przywilej lokacyjny z 1 stycznia 1560 r. Chłosta J., Olecko w latach 1914-1945 w: Dzieje Olecka 1560-2010, red. S. Achremczyk, Olecko 2010.
Lokując miasto pośród lasów w 1560 r. książę miał nadzieję na ożywienie gospodarze pogranicza Prus i Litwy. Projektodawcy nowego miasta sądzili, że dla kupców wędrujących traktami miasto położone w miejscu, gdzie „droga handlowa między Oleckim Wielkim Jeziorem a Oleckim Małym Jeziorem przekracza Legę”, może stać się ważnym przystankiem, punktem wymiany towarów na granicy Prus Książęcych, Litwy i Korony. Dali mu więc ogromny rynek i prawo urządzenia. Prócz wszystkich zwykłych targów, aż czterech jarmarków rocznie.
Symbolem zamierzeń i planów stał się olecki rynek, uznawany za największy w państwie pruskim, a później niemieckim. Wymiary oleckiego rynku są szczególne. W najstarszym zachowanym źródle z 1595 r. Caspara Hennenbergera dotyczącym przeszłości Prus "Erclerung der Preussischen grössern Landtaffel" opisuje się niezwykłe rozmiary rynku oleckiego i przytacza legendę, według której ówczesny starosta straduński, Wawrzyniec von Halle, założył się z kimś zamożnym o większą sumę, że jeżeli stanie na jednym końcu rynku na czele czterystu jeźdźców, to nie będzie widoczny z jego drugiego krańca.
Widok na olecki rynek (stan około 1930 roku). Ze zbiorów Z. Bereśniewicza. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
Na wzgórzu stanął kościół, a obok budynek ratusza. Osadnictwo postępowało wolno, po stu latach pierzeje rynku nie zostały całkowicie zabudowane kamienicami. Nadzieje na szybki rozwój gospodarczy Olecka nie sprawdziły się. Rozwój miasta hamowały klęski żywiołowe: pożary, epidemie, zniszczenia wojenne. Niski stan higieny w mieście sprzyjał rozprzestrzenianiu się chorób. Ludzie żyli krótko, gdyż lekarzy nie było tu aż do XIX w.
Prawdopodobnie równocześnie z lokacją Olecka (1560) powstał folwark książęcy w Seedranken (Sedrankach), gdyż wówczas nazywano go nowym folwarkiem; stał się on ukoronowaniem działalności kolonizacyjnej Krzysztofa von Glaubitza. W 1565 r. Urząd starosty (Hauptamt Oletzko) znalazł nowa siedzibę w dworze przy tym gospodarstwie, który Caspar Henneberger określił jako „Oletzko Ampthoff” (Olecko – siedziba urzędu, dworu urzędu).
Nazwa Olecko (Oletzko) została przeniesiona na cały obszar w granicach dzisiejszego powiatu oleckiego. Wcześniej te niezasiedlone tereny nazywano puszczą straduńską lub lasami oleckimi. W latach 1561 – 1569 urząd starosty oleckiego sprawował Lorenz von Halle (Reinke), który podczas swego urzędowania zaczął nazywać się starostą oleckim (Hauptmann von Oletzko).
W 1721 r. założono biuro domeny Olecko (Domänenamt Oletzko) w folwarku Sedranki (Vorwerk Seedranken). W 1785 r. Sedranki były królewskim folwarkiem (königliches Vorwerk).
W 1789 r. w skład domeny Sedranki wchodził folwark (Vorwerk) i 23 wsi z 449 gospodarstwami.
Straduny w publikacji Johanna Friedricha Goldbecka. Goldbeck J. F., Volständige Topographie vom Litthauischen Cammer-Departement von 1785. Herausgegeben von Johann Friedrich Goldbeck Erzpriester zu Schaken. Königsberg und Leipzig 1785. S. 39.
Około 1800 roku Sedranki były domeną państwową (folwark), która była siedzibą urzędu domeny (Sitz des Domänenamtes) dla całego powiatu. W obrębie Sedrank wyróżniano także leśniczówkę (Försterei) oraz majątek (Gut), który nosił nazwę Lassek. W wyniku kryzysu finansowego po wojnach napoleońskich w 1809 r. Fryderyk Wilhelm III, zniósł edyktem dekret o niezbywalności domen, który był wydany przez Fryderyka Wilhelma w 1713 r. W 1890 roku Sedranki nadal były na liście istniejących domen państwowych.
Położenia miasta Marggrabowa oraz bud myśliwskich Oletzko. Caspar Henneberger's Grosse Landtafel von Preussen: In 9 Blättern (1. Ausg. vom Jahre 1576); von neuem in d. Größe d. Originals hrsg durch d. königl. physik.-ökonom. Ges. zu Königsberg i. Pr. im Jahre 1863.
W 1654 roku starosta książęcy Krzysztof Albrecht von Schönaich nad Jeziorem Oleckim Wielkim rozpoczął budowę okazałego zamku. Położony był naprzeciw miasta, po drugiej stronie Legi.
Na planie miasta Olecka z XVIII wieku w książce Christiana Grigata "Die Geschichte des Kreises", zaznaczono jeszcze miejsce po starym zamku lub grodzisku (alte Burganlage).
Zamek olecki (4) i grodzisko (alte Burganlage) na planie z XVIII wieku. Z książki: Grigat Ch., Die Geschichte des Kreises Treuburg, 1938.
Od południa, od Stradun do zamku prowadziła ulica, która początkowo nazywała się Zamkową (Schloss Straße). Po wytyczeniu ulic do młyna i rynku dalsza jej część nazwana została Wieliczkowską (Wielitzken Straße). Po obu stronach ulicy zasiedlano kolejne miejsca przez rzemieślników związanych z zamkiem (kowali, garncarzy, rymarzy itp). Domy wznoszono wzdłuż ulicy między Jeziorem Oleckie Wielkie i podmokłymi łąkami na południu, które potem zostały zmeliorowane. Takie tereny nazywano "Holländerei" a po polski Olądrami. Dlatego potem ulicę nazwano Holländer Straße (Holenderską). Po 1945 roku ulicy nadano nazwę Mazurska.
Ulice Olecka na planie z 1793. Z książki: Grigat Ch., Die Geschichte des Kreises Treuburg, 1938 Na planie zaznaczono wzgórze z kościołem, cmentarzem i położonym obok ratuszem.
Widok od strony północnej na dawny zamek w Olecku (Oletzko). Rysunek wykonał J. Kunicki na podstawie opisów historycznych oraz przy pomocy ChatGPT.
Widok od strony południowej na dawny zamek w Olecku (Oletzko). Rysunek wykonał J. Kunicki na podstawie opisów historycznych oraz przy pomocy ChatGPT.
W 1896 roku, po drugiej stronie Jeziora Oleckie Wielkie, Gottlieb Konietzko – właściciel młyna, Karl Neumann – właściciel apteki oraz Friedrich Wilhelm Czygan – posiadacz drukarni, wznieśli okazały, murowany kurort miejski z letniskowymi mieszkaniami. Miejsce to nazywano Laskiem Małym (Klein Lassek), natomiast sam ośrodek otrzymał interesującą nazwę „Liebchensruh”.
W drugiej połowie XIX wieku, także na terenach dawnych Pruskich Mazur, panowała moda na nadawanie kurortom i willom wypoczynkowym nazw o poetyckim i uczuciowym brzmieniu. Miały one przywoływać romantyczny spokój, bliskość natury oraz nastrojowy klimat sprzyjający wypoczynkowi.
Według jednej z wersji nazwa „Liebchensruh” mogła pochodzić od sposobu zwracania się Gottlieba Konietzki do znajomych — często używał słowa „Libchen”, czyli „kochanie”, „panie kochany” lub „pani kochana”. Postanowiono więc wykorzystać ten zwrot w nazwie kurortu (Odpoczynek Kochanka lub Kochany odpoczynek).
W 1939 roku nieopodal kurortu zbudowano "Masurenhof" (Mazurski Dwór). Z miasta do kurortu, wzdłuż Jeziora Oleckie Wielkie (Grosser Oletzkoer See, Treuburger See) wytyczono trasę spacerową Uferpromenade (Promenada nadbrzeżna).
.jpg)
Trasa spacerowa prowadząca do „Liebchensruh” około 1930 r. Ze zbiorów Z. Bereśniewicza. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
W odległości 500 metrów na południe od „Liebchensruh”, za mostem na Możance (Moschner Fluss), na nasłonecznionym pagórku, wśród drzew iglastych dawniej były domki letniskowe Friedricha W. Czygana oraz prawnika R. A. Klöppera. To miejsce nazywano Friedrichsruh (odpoczynek Fryderyka).
Most na Możance na początku XX wieku. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
Po zakończeniu I wojny światowej wieku ścieżce prowadzącej wokół Jeziora Oleckie Wielkie nadano nazwę "Eichhorn Weg" a Długi Most przez Legę nazwano "Eichhorn Brücke" - na cześć pruskiego generała Hermanna von Eichhorna. Starosta Olecki Georg Maeckelburg planował upamiętnienie wydarzeń I wojny światowej. Chciał zaprosić do miasta Hermanna von Eichhorna, który wyraził chęć przyjazdu, jednak nie przyjechał, gdyż zginął 30 lipca 1918 r. w Kijowie, zamordowany przez zamachowca. Generał Eichhorn na początku 1915 roku był dowódcą X Armii niemieckiej, która odegrała decydującą rolę w zwycięstwie w "bitwie zimowej". W tym czasie generał ze swoim sztabem przebywał w Olecku na Placu Zamkowym.
Ścieżka miała początek koło Kamiennego Mostu (Steinernenbrücke) i dalej prowadziła przez Długi Most (Langebrücke) koło plaży miejskiej, obok Sedraneckiej Góry (Seedranker Berg, znana była również pod nazwą Augustaberg, był wzniesieniem należącym do domeny państwowej Sedranki) do Mazurskiego Dworu (Masurenhof) i kurortu Liebchensruh.
Seedranker Berg, znany również jako Augustaberg, był wzgórzem należącym do domeny państwowej Seedranken (Sedranken). Wzgórze służyło jako punkt widokowy i teren spacerowy. Latem odbywały się tam festyny (Sommerfeste) dla szkół w Olecku.
Widok na Sedranecką Górę z plaży miejskiej nad Jeziorem Oleckie Wielkie.
Nazwa Augustaberg, czyli Wzgórze Augusty, pochodzi z XIX wieku w Prusach. Po 1815 roku w Prusach popularny był zwyczaj nadawania wzgórzom, punktom widokowym i zalesionym kopcom nazw członków dynastii Hohenzollernów. Nazwa upamiętnia królową Augustę Pruską (Augustę von Sachsen-Weimar-Eisenach (1811–1890)), żonę króla pruskiego i przyszłego cesarza Niemiec Wilhelma I.
Widok z Sedraneckiej Góry na Jezioro Oleckie Wielkie. Na dole fotografii wiadukt kolejki wąskotorowej. Ostpreussen Treuburg Masuren. Kunst- und Lichtdruchwerk Paul Richter, Magdeburg 1938. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
Podążając z Olecka „Wiewiórczą Ścieżką”, wzdłuż północnego brzegu Jeziora Oleckiego Wielkiego, 200 metrów od mostu drogowego na rzece Lega, miniemy odcinek zwężającej się ścieżki. W tym miejscu, pod koniec XIX wieku, podczas budowy trasy prowadzącej do kurortu „Liebchensruh” (ukochany odpoczynek), zasypano bagnisty teren, tworząc dwie groble prowadzące na wyspę położoną blisko brzegu jeziora. Jest to wyspa przybrzeżna (jedyna na Jeziorze Oleckim Wielkim). Ma 120 metrów długości, 45 metrów szerokości i zajmuje powierzchnię 0,36 hektara.
Wyspę otacza torfowisko pokryte zbiorowiskami roślin bagiennych. Występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Widoczne są liczne stanowiska tataraku i pałki szerokolistnej. Wczesną wiosną, gdy poziom wody w jeziorze i torfowisku jest wyższy, w tym miejscu wyraźnie można wyraźniej zauważyć kształt podłużnej wyspy.
14 września 2022 r. z inicjatywy Stowarzyszenia Kocham Olecko, w ramach zadania publicznego współfinansowanego ze środków Gminy Olecko, grupa uczestników wycieczki nadała jej nazwę „Wyspa Jaćwingów”.
Grobla na „Wiewiórczej Ścieżce” prowadząca na „Wyspę Jaćwingów”.
Dworek Mazurski (Masurenhof) około 1935 roku. Ze zbiorów Z. Bereśniewicza. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
Liebchensruh około 1935 roku. Ze zbiorów Z. Bereśniewicza. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
Następnie ścieżka prowadziła wokół Jeziora Oleckie Wielkie (Grosser Oletzkoer See, Treuburger See), obok pagórka Szubienica (Galgen Berg), wokół Szyjki (Lange Eck) i z powrotem do Kamiennego Mostu. W 2004 r. po przebudowie trasy spacerowej, przyjęto nazwę Wiewiórcza Ścieżka.
„Szyjka” to miejsce, które na mapach niemieckich funkcjonowało jako „Lange Eck” (długi róg, czyli wąski fragment brzegu, cypel, który wyraźnie jest rozpoznawalny w terenie). Nazwa „Szyjka” nie jest nazwą urzędową, ale „żywą nazwą” odnoszącą się do zwężenia powierzchni wodnej w tej części jeziora.
Widok z lotu ptaka na pomnik wojenny i obiekty sportowe w 1930 r. Treuburg. Ein Grenzkreis in Ostpreußen Red. Klaus Krech. Kommisions-Verlag G. Rautenberg, 1990. S. 174. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
19 lipca 1925 roku z inicjatywy starosty powiatowego Brunona Wachsmanna (1888–1951) na terenie istniejącego wcześniej Ogrodu Strzeleckiego w północnej części Olecka, na obszarze ok. 14 ha między szosą Olecko–Gołdap a Jeziorem Oleckim Wielkim, rozpoczęto budowę Powiatowego Pomnika Wojennego (niem. Kreiskriegerdenkmal). Po wschodniej stronie pomnika wybudowano łukowaty wiadukt nad linią kolejki wąskotorowej.
Budowę pomnika i kompleksu sportowego zakończono 11 września 1927 r. Wokół pomnika zbudowano stadiony sportowe, plażę z molo (1924), hipodrom, korty tenisowe. Zespół obiektów nazwano „Parkiem Hindenburga”. Po 1945 r. zlikwidowano metalowe litery, usunięto cokół z górnej platformy.
Rysunek przedstawia kompleks sportowy i widok na Olecko okołom 1930 r. Treuburg. Ein Grenzkreis in Ostpreußen, red. Krech K., Kommisions-Verlag G., Rautenberg 1990. S. 172-173. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
W 1948 roku uchwałą Miejskiej Rady Narodowej nazwę Parku Hindenburga zmieniono na Park im. Generała Świerczewskiego. Rada Miejska w 29 maja 2003 r. zmieniła nazwę na Park Sportu i Rekreacji.
W parku, w pobliżu pomnika, posadzono wiele drzew (głównie dęby i lipy), aby uczcić 450. rocznicę założenia miasta. Sadzonki drzew sfinansowali darczyńcy z Polski i zagranicy (głównie byli mieszkańcy Olecka).
Na dawnych mapach topograficznych przedstawiających Olecko w połowie Jeziora Oleckie Wielkie oznaczono "przeprawa łodzią dla ludzi" - K.F. - Kahnfähre.
Przeprawa łodzią przez Jezioro Oleckie Wielkie. Treuburg, Meßtischblatt 19101. Topographische Karte 1:25000 (Messtischblätter), Königliche Preussische Landesaufnahme, Reichsamt für Landesaufnahme, Berlin 1940.
Przeprawa zaczynała się przy ulicy prowadzącej do jeziora (dziś w pobliżu komisariatu policji) i prowadziła na drugą stronę jeziora, do miejsca zwanego „Hol über”. W kontekście przewoźnika łodzi „Hol über” oznacza rozkaz, aby zabrać pasażerów i przewieźć ich na drugą stronę (Przepraw nas). Przystań była obok "Schneeberg" (Śnieżna Góra). Nazwa prawdopodobnie pochodzi od faktu, że zimą wiatry północne i północno-wschodnie nawiewały na zbocze mnóstwo śniegu z okolicznych pól, który pozostawał tam przez wiele dni, zanim stopniał wiosną. Niedaleko tego miejsca znajduje się ławka przy Ścieżce Wiewiórek, z której roztacza się piękny widok na miasto z wieżami obu kościołów górującymi nad domami.
Schneeberg (góra Śnieżna) na stromym brzegu Jeziora Oleckie Wielkie (Przystań dla łodzi „Holüber"). Foto: Carl Grunwald. Treuburg. Ein Grenzkreis in Ostpreußen Red. Klaus Krech. Kommisions-Verlag G. Rautenberg, 1990. S. 561. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
Według źródeł historycznych, w odległości 500 metrów na południe od „Schneeberg”, nad Jeziorem Oleckie Wielkie, na wierzchołku pagórka znajdowało się grodzisko Jaćwingów. W połowie XVI wieku znajdowały się tu budy myśliwskie o nazwie (Jagdbude Oletzky). Według historyka Krzysztofa Hartknocha to miejsce 7 września 1544 r. odwiedził książę Albrecht Hohenzollern (Markgraf Albrecht der Ältere von Brandenburg). W 1560 r. w czasie polowania spotkał się z królem Polski Zygmuntem Augustem. Według legendy postanowiono wtedy, że zostanie założone miasto Margrabowa, a po drugiej stronie granicy Augustów. To miejsce do XIX wieku nazywane było przez mieszkańców „Dworczyska”.
Sąsiedztwo sosnowego lasu położonego na nasłonecznionej, piaszczystej skarpie tworzy latem w tym miejscu mikroklimat korzystny dla zdrowia.
Pagórki nad Jeziorem Oleckie Wielkie, na których znajajdowały się budy myśliwskie o nazwie (Jagdbude Oletzky).
"Moschner Ufer" to brzeg Jeziora Oleckie Wielki w pobliżu wsi Możne (Moschnen). Ufer - odnosi się to zazwyczaj do terenu położonego wzdłuż brzegu danego zbiornika wodnego – może to być droga, promenada, dzielnica lub obszar geograficzny.
Kąpiel koni w Jeziorze Oleckie Wielkie na brzegu „Moschner Ufer”, w pobliżu „Schneeberg”, w tle po lewej pomnik wojenny. Zdjęcie kolorowe wykonał w 1941 r. Carl Grunwald. Treuburg. Ein Grenzkreis in Ostpreußen Red. Klaus Krech. Kommisions-Verlag G. Rautenberg, 1990. S. 562. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
W południowej części Jeziora Oleckie Wielkie (na wschód od Szyjki), przy drodze wiodącej z Olecka do Imionek wznosi się pagórek o niezwykle sugestywnej nazwie – „Szubienica”. Znane także jako Góra Szubieniczna (Galgen Berg) czy Wzgórze Szubieniczne (Galgen Hügel), w lokalnej gwarze pobrzmiewa jako Subjenica, a każda z tych nazw przywołuje echa surowości dawnego prawa, którego wzgórze było niemym świadkiem.
Fotografia lotnicza południowej części Jeziora Oleckie Wielkie (2007 r.). Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
W tych miejscach ustawiano drewniane potrójną szubienicę i wykonywano publicznie wyroki śmierci. Powód był prozaiczny: miasto nie posiadało własnego kata, wynajmowano go z Kętrzyna, a zgromadzenie trzech skazańców przed jego przyjazdem. Przy wydawaniu wyroków kierowano się prawem chełmińskim, zastąpionym w 1620 r. przez pruskie prawo krajowe (Landrecht). Kary więzienia i aresztu stosowano rzadko, bo wyżywienie więźniów było kosztowne, a ich ewentualna przymusowa praca – mało wydajna, dlatego poważniejsze przestępstwa karano śmiercią.
Sposób wykonywania wyroków niósł za sobą ogromne znaczenie społeczne i symboliczne. „Sztywne, zamarznięte postaci kołyszące się na wietrze” były przerażającym widokiem i służyły jako przestroga dla lokalnej społeczności. Ciała skazańców często pozostawiano na szubienicy przez długi czas, „aż ścięgna zgniją, a stawy kości się rozluźnią”. Wśród ofiar znajdowali się często „niewinni i nieszkodliwi ludzie przekraczający granicę”, ledwo rozumiejący język niemiecki, wplątani w przemytniczy proceder przypadkiem lub pod przymusem. Droga z Olecka do Imionek wiodła tuż obok miejsca egzekucji, a widok kłócących się na powieszonych skazańcach wron potęgował grozę. Po upływie wyznaczonego czasu, szczątki ofiar grzebano w nieoznakowanych grobach w pobliżu szubienicy. Dziś to miejsce, gdzie „trawa zarosła sprawę i stare historie”, a krajobraz, niegdyś widownia makabrycznych scen, wydaje się „miły i piękny”.
Pagórek Szubienicy na mapie topograficznej z 1940 r. Treuburg, Meßtischblatt 19101. Topographische Karte 1:25000 (Messtischblätter), Königliche Preussische Landesaufnahme, Reichsamt für Landesaufnahme, Berlin 1940.
Widok na Olecko z Seehof (Jeziorki, kolonia Olecko), na pierwszym planie Lange Eck (Szyjka). Zdjęcie kolorowe w 1941 r. wykonał Carl Grunwald. Treuburg. Ein Grenzkreis in Ostpreußen Red. Klaus Krech. Kommisions-Verlag G. Rautenberg, 1990. S. 561. Grafika opracowana cyfrowo (gemini.google.com).
Nazwy fizjograficzne w granicach miasta w okresie międzywojennym. Kirchberg - góra Kościelna (160 m. npm), Schlossberg - góra Zamkowa, Ziegenberg am Ostrand - góra Kozia na wschodnim krańcu, Quellenberg - góra Źródlana. (180 m. npm), Süd-Marktecke - południowy róg rynku, Stadtrand Siedlung ab 1937 - osiedle podmiejskie z 1937 r.
Nazwy w granicach miasta. Treuburger Heimatbrief, Kreisgemeinschaft Treuburg e.V. Köln, 2005/2006. 50. s. 50.
Pochodzenie nazw Elisenhöhe, Elżbietki, Siejnik
Elisenhöhe to niemiecka nazwa, która dosłownie oznacza „Wzgórze Elizy”. „Elisen” to forma dzierżawcza od imienia Elisa lub Elise (niem. forma Elżbiety). „Höhe” znaczy „wzgórze” lub „wzniesienie”.
W języku angielskim Elisabeth może być zdrobniona na Elise. W innych językach, takich jak niemiecki, imię Elisabeth może mieć zdrobnienie Ilse.
Ta nazwa była typowa dla majątków ziemskich w Prusach Wschodnich, często nadawana na cześć kobiet z arystokracji lub rodziny właściciela majątku.
Wyjaśnienie nazwy majątku podane przez Christiana Grigata w książce „Historia powiatu oleckiego”.
Elisenhöhe, osada. – Majątek zostaje 29 grudnia 1853 roku na wniosek jego właściciela, Gottfrieda Zimmermanna, nazwany na cześć królowej. Administracyjnie w 1938 r.: osada miasta Treuburg. Grigat Ch., Die Geschichte des Kreises Treuburg, Czygan, 1938. S. 156.
Achim Tutlies w książce "Majątki ziemskie i duże gospodarstwa rolne w powiecie Treuburg …
na 222 stronie podaje, że nazwa majątku nie pochodziła od imienia właścicielki hotelu „Königlicher Hof” Elise (Elisabeth) Zimmermann, lecz królowej pruskiej Elisabeth Louise von Wittelsbach (Elżbietą Ludwiką Wittelsbach). Żyła w latach 1801-1873. W 1845 r. król pruski Fryderyk Wilhelm IV (1795-1861) przebywał w okolicy i nocował w jej hotelu w Olecku (Marggrabowa.
Po tym pobycie pani Zimmermann starała się okazać królowi należny mu szacunek i wdzięczność, wielokrotnie przesyłając mu wspaniałą, wędzoną sielawę mazurską. W dowód wdzięczności król nakazał stacjonującym w Ełku wojskom inżynieryjnym wybudowanie szerokiej drogi na bagiennej drodze dojazdowej do jej dworu, aż do głównej drogi. Majątek otrzymał nazwę „Elisenhöhe” 29 grudnia 1853 roku.
Nazwa hotelu „Königlicher Hof” pochodziła z języka niemieckiego i po polsku oznacza: „Królewski Dwór” lub „Królewski Zajazd”. Königlicher – „królewski”, Hof – może oznaczać „dwór”, „dziedziniec”, ale też w kontekście hotelowym: „zajazd”, „gospoda” lub po prostu „hotel”. Nazwa sugerowała więc eleganckie, historyczne miejsce, w którym rezydował król.
Wersję o pochodzeniu nazwy majątku od imienia żony króla Elżbiety podaje również Tomasz Chrzanowski w pracy zbiorowej „Dzieje Olecka 1560-2010”.
W książce „Ziemia Olecka z bliska i z daleka” na stronie 52 burmistrz Olecka Feliks Jordan-Lubierzyński opisał swoje pierwsze dni pracy po przybyciu do miasta 17 maja 1945 roku.
Posługując się niemiecką mapą powiatu na zlecenie starosty przemianowałem na polskie także niemieckie nazwy poszczególnych wsi. Odnośnie niektórych wsi było to łatwe, gdyż miały one starodawne polskie nazwy, świadczące o polskim pochodzeniu pierwotnych ich mieszkańców.
W Urzędzie Miejskim w Olecku przechowywana jest mapa z jego odręcznymi poprawkami Feliksa Jordana-Lubierzyńskiego, na której widnieją dwie nazwy dawna Elisenhöhe (przekreślona) i nowa Elżbietki.
Nazwa Elżbietki to polska wersja, zdrobnienie dawnej nazwy miejscowości (odnoszące się do imienia Elżbieta/Elisa) pomijająca słowo Höhe (czyli „wzgórze”).
Dawna nazwa Elisenhöhe (przekreślona) i nowa Elżbietki nadana przez Feliksa Jordana-Lubierzyńskiego. Meinhold-Mittelbach-Entfernungskarte. Kreis Treuburg Regierungsbezirk Gumbinnen. 1:75 000 1936.
Nazwa Siejnik ustalona podana w rozporządzeniu Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 г. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. M.P. 1947 nr 37 poz. 297. S. 3. nie wpisuje się w lokalne tradycje toponimiczne, nie była zbliżona fonetycznie do niemieckich oryginałów oraz nie miała związku z lokalnymi cechami geograficznymi lub historycznymi.
Etymologia nazwy „Siejnik” prawdopodobnie pochodzi od słowa „siej” (forma czasownika „siać”) + przyrostek -nik, typowy dla nazw miejscowych w języku polskim. „Siejnik” może więc oznaczać miejsce siania, obsiewania – czyli gruntów rolnych. To pasowało do funkcji miejscowości jako majątku rolnego.
Być może członkowie Komisji Ustalania Nazw Miejscowości znali historię przyjaźni właścicielki dworu z Fryderykiem Wilhelmem IV oraz opowieść o siejach, które w podarunku trafiały na jego królewski stół — i to właśnie ta opowieść zainspirowała ich do nadania miejscowości nowej nazwy: „Siejnik”.
Fragment rozporządzenia Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 г. M.P. 1947 nr 37 poz. 297. S. 3.
W 1951 r. na wschód od drogi Olecko - Ełk założono sad doświadczalny Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach pod nazwą sad „Elżbietki”. Elżbietki to nazwa wywodząca się od dawnej nazwy majątku.
W 1993 r. dla potrzeb Państwowej Służby Ochrony Zabytków w Suwałkach opracowana została karta ewidencyjna zabytku "Siejnik. Dwór, zespół parkowo-dworski. Nr. 6256". W pozycji 12 autor tekstu dr Maciej Ambrosiewicz dokonał następującego zapisu:
... Siejnik (od nazwiska jednego z dwóch Polaków, którzy oddali swoje głosy za przyłączeniem Kreis Oletzko do Polski w referendum).
Udało się uzyskać wyjaśnienie autora opisu karty zabytku. Materiały do karty zostały zebrane w siedzibie Zootechnicznym Zakładzie Doświadczalnego istniejącego w zespole parkowo-dworskim. Informację o „panu Siejniku”, który w plebiscycie z 1920 roku miał głosować za Polską, prawdopodobnie podał dyrektor Zakładu.
Zatem dane zawarte w karcie zabytku o pochodzeniu nazwy miejscowości Siejnik są zasłyszane i niepotwierdzone żadnym źródłem.
Fragment karty zabytku, pozycja 12. Siejnik. Dwór, zespół parkowo-dworski. Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa. Numer karty: 6256, kartę wykonał dr Maciej Ambrosiewicz, styczeń 1994. Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie. Dokument w PSOZ OW Suwałki.
W latach 1987-1991 wybudowano 13 budynków osiedla Siejnik I (nazwanego w 1996 r.). Osiedle domów jednorodzinnych położone w pobliżu Mazurskiego Dworu nazwano Siejnik II. Ze względu na kształt biegnącej tam ulicy, nieoficjalnie używano nazwy Podkową.
29 września 2020 r. uchwałą Rady Miejskiej w Olecku dwa osiedla połączono tworząc jednostkę pomocniczą o nazwie Osiedle Siejnik. Mazurski Dwór został przyłączony o gminy Rosochackie.
Nazwy fizjograficzne (opracowane przez Gustaw Leydinga).
W nawiasach zamieszczono nazwy niemieckie w kolejnych brzmieniach będących odzwierciedleniem procesu germanizacji.
Apostolska Góra (Apostol Berg), pagórek, nad południowo- zachodnim brzegiem jeziora Szwałk Wielki.
Barański Las (Baranner Wald, Barner Wald), las, obecnie po więk¬szej części wycięty, na wschód od wsi Barany.
Bartkówko (Bartkowka Teich), jezioro, na północ od wsi Doliwy.
Bialskie Łąki, Białe Jezioro (Bialla See, Billsteiner Seewiesen), łąki, dawniejsze jezioro (66,63 ha), między Białą Olecką a wsią Judziki.
Biały Mostek (Weisse Brücke), most, na strumyku, który łączy je¬zioro Szwałk Wielki z jeziorem Piłwąg.
Bierk (Bierg See, Masuren See), jezioro, na północ od wsi Mazury.
Bierka (Masuhrener Fliess), strumyk, dopływ jeziora Łaźno, płynie obok wsi Mazury.
Bocian (Botschan Berg, Storchen Berg), góra 156 m, ma południe od wsi Rogojny.
Boćwinka Mała (Karpfen Teich, Kleiner Bodschwingken See), je¬zioro, w Borze Czerwonym, na północny zachód od jeziora Piłwąg.
Boćwinka Wielka (Karpfen Teich, Grosser Bodschwingken See), jezioro, na zachód od jeziora Piłwąg.
Boczka, Boczne Jezioro (Botzni See, Mittel See), jezioro, na południowy Wschód od wsi Olszewo.
Borawski Las (Borawskener Wald, Deutschecker Wald), las, na za¬chód i południowy zachód od wsi Borawskie.
Boreckie Łąki (Borkener Wiesen), łąki, nad wschodnim brzegiem jeziora Piłwąg.
Borki (Die Borken), okolica, na zachód od wsi Przytuły.
Borowa Struga (Heidefliess) strumyk, dopływ Jeziora Oleckiego Małego, od wschodu.
Borsuk, Borsucza Góra (Dachs Berg), góra 167 m, na północ od wsi Szwałk.
Bruk (Bruck See), jezioro (powierzchnia łącznie z jeziorem Mul), na południe od wsi Dunajek.
Buda (Buda Teich, Forster Teich), jezioro, w Borze Czerwonym, na północny wschód od jeziora Szwałk Wielki.
Cieśluk, Ostrów (Der Werder), półwysep, między jeziorami Bruk i Mul.
Cimoski Bór (Czymochener Wald, Reusser Wald), las, po większej części wycięty, na północ od wsi Cimochy .
Czarna, Czarna Struga (Czarna, Pauls Fluss), strumyk, lewy dopływ rzeki Legi.
Czarna Struga (Schwalg Fluss, Schwarzer Fluss), strumyk, dopływ
jeziora Szwałk Wielki, płynie obok osady Czerwony Dwór.
Czarne Jezioro (Czarna See, Schwarzer See), jezioro, na wschód od wsi Monety.
Czernik, Czarna Struga (Schwarzer Fluss), strumyk, dopływ jeziora Łaźno, od zachodu.
Czerwony Bór (Rothebuder Forst), lasy, na północ od jeziora Piłwąg i Szwałk Wielki (część Puszczy Boreckiej).
Dąbrowskie Pagórki (Dombrowskener Berge, Königsrher Berge), wzgórze 202 m, na południe od wsi Dąbrowskie.
Derej (Derey Bruch, Derei Bruch), bagno, na północny wschód od jeziora Szwałk Wielki.
Derej (Derey Teich, Derei Teich), staw około 6,0 ha, w lesie, na północny wschód od jeziora Szwałk Wielki.
Długie Jezioro (Długi See, Langer See), jezioro, na wschód od wsi Gryzy.
Dobskie Jezioro, Dobki, Długie Jezioro (Dopker See, Markgrafsfelder See), większe jezioro, między wsiami Dobki, Gordejki, Duły i Jaśki.
Doliwski Borek (Doliwender Wald, Teichwald), las, na północ i północny wschód od wsi Doliwy.
Dudeckie Jezioro, Zabielne Jezioro (Duttiker See, Sargen See), większe jezioro, przy wsiach Dudki i Zabielne.
Dunajek, Chełskie Jezioro (Chelcher See, Kelcher See), jezioro, mię¬dzy wsiami Dunajek a Chełchy.
Dworacka Struga (Dworatzker Fliess, Herrendorfer Fliess), strumyk, dopływ Jeziora Dworackiego.
Dworackie Jezioro (Dworatzker See, Herrendorfer See), większe jezioro, między wsiami Dworackie, Świętajno i Sulejki.
Dybowskie Jezioro, Grodziskie Jezioro (Grodczisko See, Schloss See), jezioro, na południe od wsi Dybowo.
Dzikie Staje (Wilde Jagen), okolica, w Borze Czerwonym, na zachód od jeziora Piłwąg, przy granicy z powiatem węgorzewskim.
Dzikowizna (Wilde Brücher), bagno, w Borze Czerwonym, na północny wschód od osady Czerwony Dwór.
Giskie Łąki (Gieser See, Giesealer Seewiesen), dawniejsze jezioro, obecnie łąki w obrębie wisi Gizy.
Giski Las (Giesener Wald), las, teraz przeważnie wycięty, na zachód od wsi Rosochackie.
Głębokie Jezioro (Glembocki See, Klewer Erlentaler See), jezio¬ro, na południe od wsi Olszewo.
Głębokie Jezioro (Glembocki See, Runder See), jezioro, na połud¬niowy zachód od wsi Zawady.
Golubienko, Golubskie Jezioro (Golubiener See, Kalkhofer See), jezioro, na północ od wsi Golubki.
Gordejecki Las (Gordeykener Wald), las, obecnie przeważnie wy¬cięty, ma wschód od wsi Jurki.
Granice (Dreigrenzen), okolica, na zachód od jeziora Piłwąg, gdzie dawniej schodziły się granice powiatów: gołdapskiego, oleckiego i węgorzewskiego.
Grądy (Die Grunden), łąki na zachód od wsi Kije.
Grądzawka (Schwidrowker See, Fischsee), jezioro, na północ od osady Swidirówko.
Grodzisko, Zamczysko (Grodczisco Berg, Schloss Berg), góra 167 m, na wschód od wsi Gruzy, na przesmyku dzielącym jeziora Dybowskie i Długie (niegdyś jaćwieskie miejsce obronne).
Guz, Stary Szaniec (Schlossberg, Alte Schanze), góra, na północny zachód od wsi Guzy (dawne jaćwieskie stanowisko obronne).
Jarka (Jarke Fliess), strumyk, dopływ jeziora Gołdap, bierze początek na Wzgórzu Szesikim w powiecie Oleckim.
Jaworka (Jeworker Fliess, Meruner Fliess), strumyk, odpływ z Jeziora Wielkomieruńskiego do jeziora Garbas w powiecie suwalskim.
Juchówka (Juchowka See, Kleiner Heinrichstaler See), jezioro na północ od wsi Gąski.
Kaczeniec Mały (Kleiner Statzer Teich, Kleiner Enten Teich), staw, około 3,0 ha, w Borze Czerwonym, przy stawie Kaczeniec Wielki.
Kaczeniec Wielki (Statzer Teich, Grosser Enten Teicb), staw 18,8 ha, w Borze Czerwonym, około 1,5 km km na północny wschód od osady Czerwony Dwór.
Kalkowa Góra (Kalkowa Góra), góra, między jeziorem Litygajno a wsią Gajrowskie.
Kipa (Kippe), okolica, las, na północny wschód od wsi Zatyki.
Kleszczewski Bór (Lycker Forst II), kompleks lasów, między wsiami: Niedźwiedzkie, Sobole, Szeszki, Puchówka i Czarna Dąbrowa.
Kociołek (Kessel See), jezioro, na zachód od wsi Doliwy.
Kociołek (Kotschollek See, Mummel See), jezioro, na północ od wsi Mazury.
Krupiński Borek (Krupinnener Wald), las, na zachód od wsi Kru¬pin.
Krupińskie Pagórki (Krupinnener Berge), wzgórze, na zachód od wsi Krupin.
Krzywe Jezioro (Krzywer See, Berganauer See), większe jezioro, przy wsi Krzywe, na granicy z powiatem ełckim.
Kuchnie, łąki, w obrębie wsi Cichy.
Kukowino, Krukówka (Kukower See, Grosser Heinrichstaler See), większe jezioro, na północ od wsi Kukówko.
Kukowska Struga (Frohe), strumyk, dopływ Jeziora Oleckie Małe, zaczyna się w pobliżu wsi Rosochackie.
Kula (Kuli See), jezioro, między wsiami Łęgowo a Duły.
Lega (Legen Fluss, Lega), rzeka, dopływ jeziora Selmęt Wielki, w powiecie ełckim, płynie przez miasto Olecko.
Lignięty (Hagent-, Liegent See), jezioro, na zachód od wsi Zawady.
Lisia Góra (Liszagura Berg), pagórek 141 m, na południe od wsi Wronki.
Litygajno (Litigaino See), większe jezioro (na zachód od jeziora Łaźno, przy granicy z powiatem giżyckim.
Łaźna Struga, Łaźnica (Haaszner Fliess, Lyck Fluss), rzeka, odpływ z jeziora Łaźno do jeziora Litygajno, nastepnie do jeziora Łaśmiady.
Łaźniańskie Lasy (Borkener Forst), lasy, wschodnia część Puszczy Boreckiej, na zachód od jezior Łaźno i Litygajno.
Łaźniańskie Lasy (Rothebuder Forst II), lasy, na północ i na wschód od jeziora Łaźno.
Łaźno (Haaszner See, Haschner See), większe jezioro, na skraju Pusz¬czy Boreckiej, przy wsiach Borki i Rogojny.
Łęgowskie Jezioro (Lengower See, Lengauer See), jezioro, przy wsi Łęgowo.
Łęgowskie Łąki (Lengower Wiesen, Lengauer Wiesen), łąki, około l km na południe od osady Czerwony Dwór, między jeziorami Szwałk Wielki a Piłwąg.
Łysa Góra (Lysa Gora), pagórek, około 1,5 km na północny zachód od wsi Olecko Małe, przy Jeziorze Oleckie Małe.
Markowskie Bagno, Mechacz (Die Markowskener Wiesen, Markauer Wiesen), łąki, między wsiami Markowskie, Krupin i Wieliczki.
Markowski Las (Markowskener Wald, Markauer Wald), las, na północ, na północny wschód i na wschód od wsi Markowskie.
Matłak (Mattlach Fliess), strumyk, prawy dopływ rzeki Legi, wpada do niej poniżej miasta Olecka.
Młyńskie Jezioro (Mühlen See), jezioro, na zachód od osady Połomski Młyn.
Mogiły, okolica, w obrębie wsi Kleszczewo.
Moręgowy Stawek (Morenga Teich), jezioro, przy wsi Doliwy.
Moręgówka (Moringowa Wiese, Forstmeister Wiese), łąka w Czerwo¬nym Borze, około 2,5 km na zachód od byłej osady leśnej Lewkowo.
Moszna, Możanka (Mooszner Fluss, Moschner Fluss), strumyk, dopływ Jeziora Oleckiego Wielkiego, od strony wschodniej.
Mróźno (Mroszner See), dawniejsze jezioro, teraz łąki, w obrębie wsi Gizy.
Mul, Muł (Mul See), jezioro, na południowy wschód od wsi Dunajek.
Niedźwiedzie Bagno (Bären Bruch), bagno, w Borze Czerwonym, około 1 km na zachód od jeziora Piłwąg.
Niedźwiedzie Bagno (Bären Wiese), łąka, na północ od wsi Golubie, przy granicy z powiatem gołdapskim.
Oleckie Małe Jezioro, Jezioro Małooleckie, Jezioro Oleckie Małe (Klein Oletzkoer See, Herzogshoher See), większe jezioro, przy wsi Olecko Małe. Oleckie Wielkie Jezioro,
Oleckowskie Jezioro (Grosser Oletzkoer See, Treuburger See), większe jezioro, przy mieście Olecku.
Orzechowskie Łąki, Orzechowo (Orzechowkener See, Nussdorfer Seewiesen), dawniejsze jezioro (36,9 ha), teraz łąka, z południowo-zachodniej strony wsi Orzechówko.
Ostrowie Jezioro (Ostrow See, Duller See), jezioro, na południe od wsi Duły.
Ostrów, pole, w obrębie wsi Niedźwiedzkie.
Ostrówka (Ostrow Fliess, Duller Fliess), strumyk, dopływ Jeziora Dudeckiego, wypływa na północ od wsi Olszewo i zabiera wody jezior: Przodówka, Boczki, Głębokiego, Ostrowiego i Dobskiego.
Pełczaczek, jezioro oraz bagno, na zachód od wsi Stożne.
Pełko (Polkfliess), strumyk, dopływ Jeziora Sedraneckiego, od północy.
Pełko (Polk See), jezioro, na północ od wsi Sedranki.
Piłwąg (Pillwung See), większe jezioro, na północ od jeziora Łaźno.
Pleweckie Łąki (Plöwker See), dawniejsze jezioro, obecnie łąki, na zachód od wsi Plewki.
Pluskwianka (Plusquianka Fliess, Seedranker Fliess), strumyk, prawy dopływ strumyka Możnej, dopływu Jeziora Wielkooleckiego.
Płaskie Jezioro (Plask See, Wald See), jezioro, w Lasach Połomskich, między wsią Wronki a Kije.
Płociczeńskie Łąki (Ploczitzner Wiesen, Fronicker Wiesen), łąki nad Łaźną Strugą, na północ od wsi Wesołowo.
Połomka, Połomska Struga (Polommer Mühlenfliess, Herzogsmühlener Fliess), strumyk, lewy dopływ Łaźnej Strugi.
Połomskie Lasy, Puszcza. Połomska (Rogonnensche Forst, Lycker Forst IV), lasy, po lewej stronie Łaźnej Strugi, i na północ i na południe od wsi Połom.
Przodówko, Olszewskie Jezioro (Przodowka See, Grosser Erlentaler See), jezioro, przy wsi Olszewo.
Przytulskie Pagórki (Przytuller Berge, Sieben Berge), wzgórze 191 m, między wsiami Możne a Przytuły.
Puchówki, Puchowskie Bagno (Puchowkener Bruch, Wiesenfelder Bruch), bagno, i na wschód od wsi Puchówka.
Raczkowskie Pagórki (Retzkener Berge), wzgórze, na północny zachód od wsi Nowe Raczki.
Raczkowski Gaj (Wald von Gross Retzken), las, między wsiami Raczki Wielkie a Szczecinki.
Rdzawe Jezioro (Statzener See), jezioro, po większej części osuszone, między wsiami Rdzawe a Jabłonowo.
Rdzawka (Rdzawener Fliess, Rostauer Graben), strumyk, lewy dopływ strumyka Bierki, płynie obok wsi Rdzawe.
Rdzączka (Rysontzka See, Kleinmühlen See) jezioro, na południe od wsi Doliwy.
Rogówko (Rogowker See, Roggenfelder See) jezioro, na południowy zachód od wsi Rogówko.
Rumity (Rumethen See, Rumeten See), jezioro, na zachód od wsi Doliwy.
Sedraneckie Jezioro, Kruska (Kruska See, Seedranker See), większe jezioro, na zachód od wsi Sedranki.
Sedraneckie Lasy (Seedrankener Forst, Lycker Forst III), lasy, na północ od miasta Olecka, po obu stronach rzeki Lega.
Sedraneckie Łąki (Seedrankener Wiesen), łąki, na wschód od wsi Możne.
Siwa Góra (Schimmel Berg), góra 235 m, na północ od wsi Kiljany.
Stacki Karpieniec (Statzener Karpfenteich), staw około 9,0 ha, około 1 km na północny wschód od wsi Stacze.
Syberia (Sibiria), okolica, w Borze Czerwonym, na wschód od osady Czerwony Dwór.
Szeska Góra, Zamek (Seesker Berg, Hoher Berg), góra 309 m, na północny zachód od wsi Szeszki.
Szeskie Góry, Szeskie Wzgórze (Seesker Höhenzug), wzgórze, mię¬dzy wsiami Grabowa (w powiecie gołdapskim) a Szerejki.
Szubienica (Galgen Berg), pagórek, na południe od Jeziora Oleckie Wielkie.
Szwałk Mały, Szwałczek (Kleiner Schwalg See), jezioro, na północny wschód od jeziora Łaźno.
Szwałk Wielki, Szwałk (Grosser Schawalg See), większe jezioro, na północ od jeziora Łaźno.
Ślepe Jezioro (Blinder See), jezioro, na północny zachód od miasta Olecka.
Ślepek (Schlippek See), jezioro, około 1,5 km na zachód od wsi Za¬wady.
Ślepianka (Schlepier Fliess), strumyk, zaczyna się w pobliżu wsi Śle¬pie i łączy jeziora Juchówkę i Kukowino oraz jeziora Dudeckie i Dworackie..
Ślepie, jezioro, na południowy zachód od wsi Ślepie.
Święta Góra (Swinta Gura), pagórek, w pobliżu wsi Olszewo.
Świętajno, Świętajńskie Jezioro (Schwentainer See), większe jezioro, przy wsiach Świętajno i Sulejki.
Wężówka (Wensöwer Fliess, Eibenauer Fliess), strumyk, lewy dopływ strumyka Bierki, płynie przy wsi Wężewo.
Widna Struga (Widny Fliess), strumyk, lewy dopływ rzeki Legi, płynie z Jeziora Widnego.
Widne Jezioro (Widny See), jezioro na północ od wsi Puchówka.
Wilkaska Struga (Willkasser Fliess), strumyk, dopływ Jeziora Oleckiego Małego, płynie przez Łąki Wilkaskie.
Wilkaskie Bagno (Willkassener Bruch), bagno i łąki, na północ i północny wschód od wsi Wilkasy.
Wroneckie Jezioro (Wronker See, Fronicker See), jezioro, na za¬chód od wsi Wronki.
Zajdy, Zajdzkie Jezioro (Sayder See, Saider See), większe jezioro, przy wsi Zajdy.
Zamczysko (Schloss Berg), góra, na południe od wsi Dąbrowskie (niegdyś jaćwieskie grodzisko obronne).
Zawadzkie Bagno (Moor See), jezioro i bagno, na południe od wsi Zawady.
Zwierzyniec (Tierbruch), bagno, nad południowo-wschodnim brze¬giem jeziora Piłwąg.
Olecko. Z dziejów miasta i powiatu, pod red. A. Wakara, Pojezierze, Olsztyn 1974. S. 47-53.
Spis historycznych nazw miejscowości powiatu oleckiego.
Literatura:
- 400 lat Olecka. Komitet Organizacyjny Obchodów 400-lecia Olecka. Białostockie Zakłady Graficzne 1960.
- Biolik M., Baza onomastyczna nazwy rzeki Lega na Mazurach. „Prace Językoznawcze” nr 5, 2003, s. 17–29.
- Chojnacki W., Słownik polskich nazw miejscowości w b. Prusach Wschodnich i na obszarze b. wolnego miasta Gdańska według stanu z 1941 r.. Poznań 1946.
- Demby R., Olecko Czasy, ludzie, zdarzenia. Urząd Miejski w Olecku 2000.
- Demby R., Olecko i okolice. Przewodnik informator, Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej w Białymstoku, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1973.
- Demby R., Z dziejów ziemi oleckiej. W: EPISTEM 36(2004). Z historii Ziemi Oleckiej na początku XXI wieku. Redakcja Józef Krajewski, Wojciech Guzewicz. Wydawnictwo Wszechnicy Mazurskiej. Acta Universitatis Masuriensis 2004.
- Die Schöne Ostpreussen. Von Baurat Professor Dr. Dethlefsen. Mit Hundertvierundzwanzig Bildern. München. R. Piper und Co. / Verlag. 1916.
- Dzieje Olecka 1560-2010, red. S. Achremczyk, Olecko 2010.
- Grigat Ch., Die Geschichte des Kreises Treuburg, 1938.
- Goldbeck J. F., Volständige Topographie vom Litthauischen Cammer-Departement von 1785. Herausgegeben von Johann Friedrich Goldbeck Erzpriester zu Schaken. Königsberg und Leipzig 1785.
- Henneberger C., Erclerung der preussischen groessern Landtafel oder Mappen [...] Königsberg: Osterberger, 1595.
- Kozłowska E., Olecko 1945 - 2018. Redaktor Pracownia Wydawnicza "ElSet", Elżbieta Skóra. Wydawca: Wydano ze środków Gminy Olecko, 2019.
- Olecko. Z dziejów miasta i powiatu, pod red. A. Wakara, Olsztyn 1974.
- Ostpreussen Treuburg Masuren. Kunst- und Lichtdruchwerk Paul Richter, Magdeburg 1938.
- Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości. Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 92263.
- Treuburger Heimatbrief, Kreisgemeinschaft Treuburg e.V. Köln, 1991.
- Treuburg. Ein Grenzkreis in Ostpreußen Red. Klaus Krech. Kommisions-Verlag G. Rautenberg, 1990.
- Treuburg Masuren Ostpreussen Deutsches grenzland. Druk: Kunst- und Lichtdruchwerk Paul Richter, Magdeburg 1938.
- https://jezykotw.webd.pl/wiki/Użytkownik:Dynozaur/Nazwy_miejscowe_w_Prusiech#Powiat_olecki:
- Das Kulmische und Oletzkoische Maß in Preußen. https://preussische-masse.de/alte_masse/alte_masse_kulm_oletzko.html
Józef Kunicki
2026
