Menu
W Powiecie EłckimW Powiecie GołdapskimW Powiecie OleckimJeziora w Krainie EGORzeki w Krainie EGO Flora i fauna Krainy EGOPtaki w Krainie EGOBocian białyRośliny i zwierzęta chronione w Krainie EGOPuszcza RominckaPuszcza BoreckaRezerwaty w Krainie EGOEkologia w turystyce„Zdrowa żywność” w Krainie EGO
Kalendarium wydarzeń
Ankieta
Multimedia
Flora i fauna Krainy EGO
I. ŚRODOWISKO FIZYCZNO-GEOGRAFICZNE
Obszar funkcjonalny EGO położony jest w województwie warmińsko-mazurskim w granicach kilku jednostek fizyczno-geograficznych. Całość znajduje się w podprowincji Pojezierza Bałtyckiego, należy przy tym do makroregionów Pojezierza Mazurskiego (mezoregiony: Kraina Węgorapy, Pojezierze Ełckie, Wzgórza Szeskie) oraz Pojezierza Litewskiego (mezoregiony: Pojezierze Zachodniosuwalskie, Puszcza Romincka). Według geobotanicznego podziału Polski na jednostki geograficzno-roślinne obszar ten leży w Dziale Północnym, w Krainie Mazursko-Kurpiowskiej, obejmującej północno-wschodni obszar Polski w Okręgu Pojezierza Mazurskiego.
Flora i fauna Krainy EGO

Współczesny obraz powierzchni obszaru EGO ukształtował się pod wpływem ostatniego zlodowacenia (14-8 tysięcy lat temu) i przekształca się od początku epoki polodowcowej (holocenu) do dzisiaj. Krajobraz EGO posiada młodą, wyrazistą rzeźbę morenową i bogatą sieć hydrograficzną: rzeki, strumienie, cieki, rynny i misy jezior. Jeziora są najbardziej charakterystycznymi i cennymi formami, jakie utworzyły się wskutek działania lodowca i wód roztopowych. Różnią się one między sobą kształtem, linią brzegu, budową dna, głębokością, wielkością, żyznością itd.
Obszar EGO znajduje się w dorzeczu rzek Wisły i Pregoły (Obwód Kaliningradzki Federacji Rosyjskiej), które skupiają system wodny tego obszaru, należący do zlewni Morza Bałtyckiego. Pomniejsze cieki łączą się z tymi rzekami poprzez Biebrzę, Narew, Węgorapę i Pissę.
Klimat EGO, kształtowany głównie oddziaływaniem kontynentalnym, należy do najzimniejszych w Polsce. Występują tu najniższe średnie temperatury roczne poza terenami górskimi.
Średnia temperatura roczna wynosi w powiecie ełckim około 6,6°C. Temperatury stycznia (statystycznie najzimniejszy) -4,2°C, lipca (statystycznie najcieplejszy) 17,8°C. W powiecie oleckim temperatura średnioroczna to 6°C i odpowiednio: styczeń -4,8°C i lipiec 17°C. W powiecie gołdapskim temperatura średnioroczna waha się około 6°C, najzimniejszy – luty: -4,5 °C, lipiec 17 °C. Opady na wyniesieniach morenowych są na poziomie 643 mm średniorocznie w Gołdapi i 700 mm w rejonie Wzgórz Szeskich, 698 mm w Olecku i 555 mm w Ełku.
Warunki termiczne kształtują długość okresu wegetacyjnego, który rozciąga się od 190-195 dni w powiecie ełckim, na południu obszaru, do 180-185 dni na północy – w powiecie gołdapskim.


II. FLORA

Flora i fauna Krainy EGO

Duży obszar oraz jego znaczne zróżnicowanie siedliskowe warunkuje obecność na obszarze EGO licznej, także zróżnicowanej gatunkowo flory. Rozwój współczesnej szaty roślinnej na tym terenie  rozpoczął się po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia. Obecnie występuje tu około 2000 gatunków roślin wyższych, w tym około 25 gatunków drzew.
Szata roślinna występuje w postaci zróżnicowanych zbiorowisk roślinnych. Trzeba jednak pamiętać, że w wyniku działalności gospodarczej człowieka nie ma obecnie zbiorowisk roślinnych w pierwotnej postaci. Również w kraju zbiorowisk naturalnych, tj. takich, w których przyroda zatarła działalność człowieka i zbliżyła je do pierwotnej postaci jest niewiele (około 8%).
Najwięcej na obszarze EGO jest zbiorowisk półnaturalnych, składających się zarówno z gatunków naturalnych, jak i wprowadzonych przez człowieka, np. łąki, pastwiska, część lasów. Występują też zbiorowiska sztuczne, czyli utworzone w wyniku działalności gospodarczej, np. pola uprawne, ogrody.

1. Zbiorowiska roślinne
Zbiorowiska roślinne można podzielić na leśne i roślinności nieleśnej. W każdej z tych grup występuje kilka odmiennych typów.
Charakterystyczną cechą szaty roślinnej obszaru EGO jest dominujący udział świerka w lasach, zarówno na glebach mineralnych jak i na torfowiskach oraz duży udział gatunków borealnych i subborealnych, borealno-górskich, a także gatunków stanowiących relikty poglacjalne, występujących w północno-wschodniej części Europy i północnej Azji. Wśród nich należy wymienić:
turzycę kulistą Carex globularis,
turzycę drobnozadziorkową C. mikroglochin,
turzycę delikatną C. disperma,
gwiazdnicę grubolistną Stellaria crassiflora,
jaskier leżący Ranunkulus reptans,
wełnianeczkę alpejską Scirpus hudsonianus,
wielosił błękitny Polemonium coreleum,
brzozę niską Betula humilis,
gniadosza królewskiego Pedicilaris sceptrum-carolinum,
skalnicę torfowiskową Saxifraga hirculus i inne.

Flora i fauna Krainy EGONiektóre z tych roślin mają tu zachodnie i południowo-zachodnie granice geograficznego zasięgu.
Z drzew, poza świerkiem (Picea abies), powszechne są:
sosna Pinus sylvestris,
dąb szypułkowy Quercus robur,
grab Carpinus betulus,
lipa drobnolistna Tilia cordata (będąca pozostałością wielkich lasów lipowych z okresu postglacjalnego),
brzoza brodawkowata Betula pendula,
brzoza omszona Betula pubescens,
olsza czarna Alnus glutinosa,
jesion Fraxinus excelsior,
osika Populus tremula,
jarzębina - jarząb zwyczajny Sorbus aucuparia ,
czeremcha Padus avium,
klon Acer pseudoplatanus,
wiąz górski – brzost Ulmus glabra,
wiąz pospolity Ulmus minor,
wiąz szypułkowy Ulmus laevis,
wierzba krucha Salix fragilis,
wierzba pięciopręcikowa Salix pentandra,
wierzba biała Salix alba,
wierzba iwa Salix caprea.
Bardzo rzadkim drzewem jest cis Taxus baccata – jedynie rezerwat „Cisowy Jar”, najstarsze mają 250 lat.

Z krzewów najbardziej rozpowszechnione są:
jałowiec pospolity Juniperus communis,
leszczyna Corylus avellana,
kruszyna Frangula alnus,
kalina koralowa Viburnum opulus,
trzmielina brodawkowata Euonymus verrucosus,
trzmielina zwyczajna Euonymus europaeus,
wiciokrzew suchodrzew Lonicera caprifolium,
porzeczka czerwona Ribes rubrum,
porzeczka czarna Ribes nigrum,
porzeczka alpejska Ribes alpinum,
wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum.
Rzadko i tylko na torfowiskach spotyka się wierzby: lapońską Salix lapponum, śniadą Salix starkeana oraz brzozę niską Betula humilis.

Główny trzon flory stanowią gatunki należące do elementu holarktycznego (euro-sybero¬boreoamerykańskiego). W jego obrębie wyróżnia się kilka podelementów:
cyrkumborealny,
eurosyberyjski.
środkowoeuropejski,
pontyjski,
atlantycki.
Ponad 95% gatunków elementu holarktycznego należy do trzech pierwszych podelementów: cyrkumborealnego, eurosyberyjskiego i środkowoeuropejskiego. Ponadto nieliczną grupę stanowią gatunki reprezentujące elementy łącznikowe: element łącznikowy holarktyczno-śródziemnomorski, element łącznikowy holarktyczno-śródziemnomorsko-iranoturański i element łącznikowy kosmopolityczny.

Flora i fauna Krainy EGO

Podelement cyrkumborealny – stanowi najliczniejszą grupę gatunków.

Należą tu gatunki borów i borów mieszanych, jak:
świerk pospolity Picea abies,
borówka czarna Vaccinium myrtillus,
borówka bagienna V. uliginosum,
borówka brusznica V. vitis-idaea,
gruszyczka jednostronna Orthilia secunda,
gruszyczka mniejsza Pyrola minor,
gruszyczka jednokwiatowa Moneses uniflora,
gruszyczka okrągłolistna Pyrola rotundifolia,
siódmaczek leśny Trientalis europaea,
widłak jałowcowaty Lycopodium annotinum,
pszeniec zwyczajny Melampyrum pratense,
pomocnik baldaszkowy Chimaphila umbellata,
bagno zwyczajne Ledum palustre,
tajęża jednostronna Goodyera repens;

gatunki torfowisk wysokich i przejściowych:
żurawina błotna Vaccinium oxycoccus,
rosiczka okrągłolistna Drosera rotundifolia,
wełnianka pochwowata Eriophorum vaginatum,
wełnianka wąskolistna E. angustifolium,
wełnianka szerokolistna E. latifolium,
turzyca nitkowata Carex lasiocarpa,
turzyca dwupienna C. dioica,
turzyca darniowa C. caespitosa,
turzyca siwa C. curta,
turzyca strunowa C. chordorrhiza i szereg innych.

Flora i fauna Krainy EGO

Podelement eurosyberyjski – pod względem liczby gatunków niewiele ustępuje elementowi cyrkumborealnemu. Należą tu takie gatunki, jak:
sosna zwyczajna Pinus sylvestris,
brzoza brodawkowata Betula pendula,
brzoza niska B. humilis,
wierzba pięciopręcikowa Salix pentandra,
porzeczka czarna Ribes nigrum,
wiązówka błotna Filipendula ulmaria,
malina właściwa Rubus idaeus,
malina kamionka R. saxatilis,
jaskier rozłogowy Ranunculus repens,
trzmielina brodawkowata Euonymus verrucosus,
konwalijka dwulistna Majanthemum bifolium,
śledziennica skrętolistna Chrysosplenium alternifolium,
krwawnica pospolita Lythrum salicaria,
wielosił błękitny Polemonium coeruleum,
firletka poszarpana Lychnis flos-cuculi
i inne.

Flora i fauna Krainy EGO

Podelement środkowoeuropejski – reprezentowany jest również przez bardzo liczną grupę gatunków. Należą tu między innymi:
klon zwyczajny Acer platanoides,
grab zwyczajny Carpinus betulus,
jesion wyniosły Fraxinus excelsior,
wiąz górski Ulmus glabra,
leszczyna Corylus avellana,
kopytnik pospolity Asarum europaeum.
żywiec cebulkowy Dentaria bulbifera,
orlik pospolity Aquilegia vulgaris,
kokorycz pusta Corydalis bulbosa.
kokorycz pełna C. solida,
szczyr trwały Mercurialis perennis,
zerwa kłosowa Phyteuma spicatum,
rzeżucha gorzka Cardamine amara,
gwiazdnica wielkokwiatowa Stellaria holostea,
gwiazdnica gajowa S. nemorum,
fiołek leśny Viola reichenbachiana,
fiołek psi V. canina,
fiołek rivina V. riwiniana,
czyściec leśny Stachys sylvatica,
żankiel zwyczajny Sanicula europaea,
jaskier kosmaty Ranunculus lanuginosus,
miodunka ćma Pulmonaria obscura,
miodunka wąskolistna P. angustifolia,
gajowiec żółty Lamiastrum galeobdolon
i inne.

Podelement pontyjski – reprezentowany jest przez bardzo niewielką grupę gatunków. Należą tu:
wyka kaszubska Vicia cassubica,
driakiew żółtawa Scabiosa ochroleuca,
ostrołódka kosmata Oxytropis pilosa.

Flora i fauna Krainy EGO

Podelement atlantycki – reprezentowany jest również przez bardzo nieliczną grupę gatunków sięgających dość daleko na wschód w głąb kontynentu europejskiego i określane jako gatunki subatlantyckie. Należą tu:
szczotlicha siwa Corynephorus canescens,
sporek wiosenny Spergula morisoni,
sit sztywny Juncus squarrosus.

Element łącznikowy holarktyczno-śródziemnomorski reprezentowany jest przez:
kosaciec żółty Iris pseudoacorus,
jasieniec piaskowy Jasione montana,
bluszcz pospolity Hedera helix.

Element łącznikowy holarktyczno-śródziemnomorsko-iranoturański reprezentowany jest przez takie gatunki, jak:
wierzba krucha Salix fragilis,
wierzba purpurowa S. purpurea,
rzepik pospolity Agrimonia eupatoria,
lucerna nerkowata Medicago lupulina,
iglica pospolita Erodium cicutarium,
babka lancetowata Plantago lanceolata,
babka zwyczajna P. maior,
przytulia czepna Galium aparine,
łączeń baldaszkowy Butomus umbellatus.

Element łącznikowy kosmopolityczny obejmuje gatunki występujące w większości państw roślinnych. Należą tu między innymi:
rdestnica pływająca Potamogeton natans,
rzęsa drobna Lemna minor,
trzcina pospolita Phragmites australis,
pałka szerokolistna Typha latifolia,
widłak goździsty Lycopodium clavatum,
widłak spłaszczony Diphasium complanatum,
orlica pospolita Pteridium aquilinum,
rdest ptasi Polygonum aviculare,
komosa biała Chenopodium album,
gwiazdnica pospolita Stellaria media,
tomka wonna Anthoxanthum odoratum,
wiechlina roczna Poa annua,
powój polny Convolvulus arvensis,
pokrzywa żegawka Urtica urens,
tasznik pospolity Capsella bursa-pastoris.

2. Zbiorowiska leśne
Lasy EGO to na ogół pozostałości byłej Puszczy Jaćwieskiej. Jej większe fragmenty to:
• na północnym wschodzie – Puszcza Romincka,
• na północy – Puszcza Borecka i Lasy Skaliskie
• na wschodzie i południu – Puszcza Augustowska i Lasy Ełckie.

Zbiorowiska leśne na obszarze EGO charakteryzują się ogromną rozmaitością. Ekosystemy te to typowe dla borów nizinnych postacie:
•    bór świeży – przewaga świerka, trochę sosny z domieszką brzozy brodawkowatej; podszyt z jałowca, kruszyny i dębu; runo bogate w borówkę czarną, brusznicę, malinę, konwalię oraz liczne gatunki grzybów,
•    bór wilgotny – przewaga sosny i brzozy z domieszką świerka – typ boru charakterystyczny np. dla Puszczy Rominckiej,
•    bór bagienny – głównie sosna i brzoza, poszycie z borówki zwyczajnej i bagiennej, brusznica,
•    bór mieszany – o różnych odmianach siedliskowych – różnie z przewagą sosny lub świerka w zależności od miejsc występowania; w podszyciu boru mieszanego rośnie obficie leszczyna, jak np. w Puszczy Boreckiej,
•    las świeży – zachowuje równowagę między świerkiem a sosną; w lesie wilgotnym przeważa olcha nad świerkiem,
•    las mieszany – występuje w odmianach siedliskowych: świeży, bagienny i wilgotny,
•    lasy grądowe – występują rzadko, zostały wykarczowane pod grunty orne, ponieważ miały dobrą glebę; w grądach pojawia się grab zwyczajny, dąb szypułkowy, lipa drobnolistna, klon, wiąz górski i jesion,
•    łęgi jesionowo-olszowe – występują w miejscach o wysokim poziomie wód gruntowych – nad rzekami np. Błędzianką i Jarką,

3. Torfowiska
Powszechnym zbiorowiskiem na obszarze EGO są torfowiska, które powstały przez:
- zarośnięcie wód stojących (w miarę zamulania zbiornika, roślinność wodna rozrasta się i przesuwa od brzegów w stronę centrum, powodując jego przekształcenie się w torfowisko),
- zabagnienie gleb przez podniesienie poziomu wód gruntowych,
- wskutek istnienia źródeł.

Ze względu na wilgotny i chłodny klimat torfowiska szybko przechodzą w typ wysoki z reliktowym gatunkiem torfowca Sphagnum quinquefarium. Szczególnie interesujące są torfowiska źródliskowe, które przyjmują formę zboczowych mszarników przy źródłach i wywierzyskach. Często występują tu:
skrzyp Equisetum palustris,
turzyca błotna Carex acutiformis
bobrek trójlistkowy Menyanthes trifoliata.

4. Łąki
Ze względu na pochodzenie rozróżnia się łąki:
•    naturalne – zbiorowiska trawiaste wykształcające się i występujące tam, gdzie ze względu na warunki ekologiczne nie występują inne zbiorowiska (zwłaszcza lasy). Należą tu hale powyżej górnej granicy lasów, łąki nadrzeczne na terenach z długotrwałymi zalewami, zbiorowiska trawiaste na terenach i w miejscach, gdzie warunki klimatyczne (mikroklimatyczne) uniemożliwiają rozwój lasów – stepy i murawy kserotermiczne;
•    półnaturalne – zbiorowiska trawiaste wykształcające się i utrzymujące się dzięki koszeniu i wypasaniu;
•    sztuczne – zbiorowiska trawiaste o prostej strukturze, świeżo założone, krótkotrwałe na użytkach przemiennych lub trwałe, ale silnie przekształcone na skutek częstych agrozabiegów: wałowanie, podsiewanie, nawożenie.

Na terenie EGO łąki trawiaste są wytworem kultury ludzkiej. Tworzą je przede wszystkim wyczyniec łąkowy Alopecurus pratensis i barszcz syberyjski Heracleum sibiricum. Łąki o charakterze suchym położone są z reguły ponad strefą zalewową i stanowią element przejściowy do roślinności tzw. wzgórz pontyjskich np. trzmieliny brodawkowatej Evonymus verrucosa i leszczyny pospolitej Corylus avellana.

5. Jeziora
Nieodłącznym składnikiem krajobrazu EGO są jeziora, które można podzielić na:
•    eutroficzne – zasobne w związki odżywcze; mają bogatą, ale pospolitą roślinność, np. pałki wąskolistna Typha angustifolia i szerokolistna Typha latifolia, rzęsa trójrowkowa Lemna trisulca i rzęsa garbata Lemna gibba, grążel żółty Nuphar lutea, a także grzybienie białe Nymphaea alba, wiele Flora i fauna Krainy EGOgatunków turzycy Carex, rdestnica pływająca Potamogeton natans, tatarak zwyczajny Acorus calamus, wywłóczniki Myriophyllum, włosieniczniki Batrachium, skrzyp bagienny Equisetum fluviatile;
•    oligotroficzne – przedstawiają bardzo zubożałą florę jezior lobeliowych, występuje tu poryblin jeziorny Isoëtes lacustris, lobelia jeziorna Lobelia dortmanna, zwana też stroiczką wodną lub jeziorną, brzeżyca jednokwiatowa Littorella uniflora, czy też jeżogłówka pokrewna Sparganium angustifolium;
•    dystroficzne – mają wodę brunatną zasobną w związki humusowe, ale ubogą w pokarm, głównie CaCO3, mają najuboższą florę, charakterystyczne gatunki to: grążel drobny Nuphar pumilumi czy rzadki mech wodny – Fontinalis microphylla, żurawina błotna Oxycoccus palustris, borówka bagienna Vaccinium uliginosum. Jeziorami dystroficznymi są np. jeziora śródbagienne.

Roślinność jezior zasiedla biotop w charakterystyczny sposób, zgodnie z warunkami siedliska. Pierwszy pas roślin wodnych tworzą oczerety, których występowaniu sprzyjają miejscami dość płaskie brzegi oraz łagodnie opadające dno. Rośnie tu pałka szerokolistna Typha latifolia, tatarak zwyczajny Acorus calamus oraz sit Juncus acutus L., ale najliczniej reprezentowana jest trzcina pospolita Phragmites australis, która w zasadzie decyduje o charakterze tego pasa. Czasami zdarza się, że obok trzcinowych zarośli  partie płytkich mulistych zatok porośnięte są skrzypem – błotnym Equisetum palustre lub bagiennym Equisetum fluviatile. W miarę oddalania się od brzegu, w wielu jeziorach, pojawiają się gęste dywany ramienicy Spirogyra, które pokrywają duże obszary dna. W miarę obniżania się dna pojawiają się miejsca, w których ramienica ustępuje pola osoce aloesowatej Stratiotes aloides L.  
Najdalej w stronę toni wodnej wysunięte są rośliny całkowicie zanurzone w wodzie, np. wywłócznik kłosowy Myriophyllum spicatum, rogatek sztywny Ceratophyllum demersum L. i rozmaite gatunki rdestnic, w tym powszechnie – kędzierzawa Potamogeton crispus L. Bliżej brzegów znajdują się zbiorowiska roślin o liściach pływających po powierzchni wody, do których należy między innymi powszechnie znany zespół „lilii wodnych” z grążelem żółtym Nuphar lutea i grzybieniem białym Nymphaea alba L.

III. ŚWIAT ZWIERZĄT

1. Ssaki
Na obszarze EGO występuje 51 gatunków ssaków z 89 stwierdzonych w Polsce. Wśród nich wyróżniamy przedstawicieli sześciu rzędów: parzystokopytne, drapieżne, ząjącokształtne, nietoperze, owadożerne, gryzonie.
Flora i fauna Krainy EGO
1.1. Rząd parzystokopytnych (Atriodactyla) liczy tu 5 gatunków. Największym ssakiem zamieszkującym ostępy Puszczy Boreckiej jest jedyny przedstawiciel rodziny pustorogich (Bovidae) – żubr Bison bonansus. Populacja tych zwierząt liczy obecnie około 80 osobników.
Typowym gatunkiem borealnym, a zarazem największym przedstawicielem rodziny jeleniowatych (Cervidae) jest liczący około kilkadziesiąt osobników łoś Alces alces.
Kompleksy leśne zasiedla liczny na tym terenie jeleń szlachetny Cervus elaphus (kilkaset osobników). Pospolita jest również sarna Capreolus capreolus (około 2 tys. osobników) spotykana na polach, łąkach i w strefie ekotonu pole-las. Duże zwarte lasy (zwłaszcza wilgotne) oraz zakrzaczone brzegi jezior w sąsiedztwie lasów zamieszkuje jedyny krajowy przedstawiciel świniowatych (Suidae) – dzik Sus scrofa (kilka tysięcy).

1.2. Rząd drapieżnych (Carnivora) na terenie EGO reprezentowany jest przez 13 gatunków z trzech rodzin:
psowate (3),
łasicowate (9),
kotowate (1).

Do rodziny psowatych (Caraafae) należy „największy drapieżnik" wilk Canis lupus, lis Vulpes vulpes i jenot Nyctereutes procynoides, pochodzący ze wschodniej Azji. W Polsce pojawił się po raz pierwszy w 1955 roku w rejonie Puszczy Białowieskiej i od tego czasu systematycznie wzrasta jego zasięg. Obecnie jest u nas zwierzęciem pospolitym. Populacja wilków na terenie EGO liczy obecnie kilkanaście osobników i powoli zwiększa swoją liczebność. Drapieżniki, a zwłaszcza wilki, polując na łosie, jelenie, dziki i sarny korzystnie wpływają na populacje zwierzyny łownej, eliminują spośród nich zwierzęta chore i stare. Zjadając padlinę zmniejszają możliwość wybuchu chorób i poprawiają stan zdrowotny populacji. Jednocześnie ograniczając liczebność zwierzyny płowej i czarnej, przyczyniają się do zmniejszania szkód w uprawach leśnych i polach uprawnych.
Do rodziny kotowatych (Felidae) należy jeden gatunek ryś Lynx lynx, występujący już bardzo nielicznie, bo w liczbie około 10 osobników w dużych kompleksach leśnych: Puszczy Rominckiej, Lasach Skaliskich i Puszczy Boreckiej. Od 1993 roku ryś i wilk podlega ochronie na mocy rozporządzenia wojewody suwalskiego, a od 1995 roku ryś objęty jest na obszarze całego kraju ochroną gatunkową.
Największym przedstawicielem rodziny łasicowatych (Mustellidae) jest borsuk Meles meles zamieszkujący tereny pagórkowate, laski śródpolne i obrzeża większych obszarów leśnych. Dla wydry Lutra lutra i norki amerykańskiej Mustela vison charakterystyczne są biotopy związane z wodą: doliny rzek, zarośnięte brzegi jezior i stawów. Na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat norka amerykańska (gatunek północnoamerykański sprowadzony do Europy jako zwierzę futerkowe) zajęła niszę ekologiczną rodzimej norki europejskiej Mustela lutreola. Znaczny wzrost liczebności tego gatunku jest jednym z głównych powodów zmniejszania się liczebności ptaków wodnych i wodno-błotnych. Gatunkiem silnie związanym ze środowiskiem leśnym jest kuna leśna Martes martes, która zasiedla dziuple drzew, opuszczone gniazda dużych ptaków, stosy gałęzi i wykroty. Jej krewna, kuna domowa Martes foina oraz tchórz zwyczajny Mustella putorius są gatunkami synantropijnymi, tzn. żyją na terenach zamieszkałych przez człowieka. Zasiedlają strychy, zabudowania gospodarcze, parki, ogrody, ruiny i kamieniska. Zbliżone siedliska oraz doliny rzeczne, skraje lasów i stare parki zamieszkują – gronostaj Mustella erminea i łasica łaska Mustella nivalis. Gatunki te w naszych warunkach klimatycznych, bieleją na czas zimy.

1.3. Rząd zającokształtne (Lagomorpha) jest reprezentowany przez dwa gatunki: zająca szaraka Lepus europeus oraz nieco mniejszego od niego zająca bielaka Lepus timidus, gatunek tundrowy związany z lasami, spotykany sporadycznie w Puszczy Rominckiej. W odróżnieniu od szaraka, bielak zasiedla zwarte tereny leśne i torfowiska.

1.4. Rząd nietoperzy (Chiroptera) w porównaniu z południową częścią kraju jest na obszarze EGO stosunkowo ubogi, liczy tylko 12 gatunków. Z puszczami i lasami związane są:
borowiec wielki Nyctalus noctula,
karlik malutki Pipistrellus pipistrellus,
karlik większy Pipistrellus nathusii,
mroczek pozłocisty Eptesicus nilssoni.
Pospolitymi gatunkami synantropijnymi, występującymi na strychach domów są:
mroczek późny Eptesicus serotinus,
mroczek posrebrzany Vespertilio murinus
i gacek brunatny Ploecotus auritus.
Nad zbiornikami wodnymi i ciekami spotykany jest podczas polowania na owady:
nocek łydkowłosy Myotis dasycneme,
nocek wąsatek Myotis mystacinus,
nocek rudy Myotis daubentoni.
Większość nietoperzy zamieszkuje dziuple starych drzew, budki dla ptaków i strychy budynków. Przeważnie są gatunkami wędrownymi a na miejsca zimowania wybierają bunkry, piwnice i studnie.

1.5. Z rządu owadożernych (Insectivora) na terenie EGO występuje 5 gatunków. Dość pospolity jest kret Talpa europea i jeż wschodni Erinaceus concolor zasiedlający brzegi lasów liściastych i mieszanych o gęstym podszycie oraz ogrody i parki. Odżywia się owadami, ślimakami, dżdżownicami, płazami, gadami, młodymi ssakami i padliną.
Pozostałe gatunki to przedstawiciele ryjówkowatych: ryjówka aksamitna Sorex araneus i ryjówka malutka Sorex minutus. Oba gatunki występują licznie na terenie całego obszaru, zasiedlając lasy, zarośla wśród łąk, stare parki i cmentarze. Zarośnięte brzegi wód, podmokłe łąki oraz olsy zamieszkuje rzęsorek rzeczek Neomys fodiens. Pokarm jego stanowią owady i drobne bezkręgowce, które uśmierca za pomocą jadu. Ze względu na duże znaczenie w zwalczaniu szkodników owadzich wszystkie ssaki owadożerne podobnie jak i nietoperze, podlegają ochronie prawnej.

1.6. Gryzonie (Rodentia) są najliczniej reprezentowanym rzędem ssaków. Na terenie EGO stwierdzono występowanie 16 gatunków. Zamieszkują one prawie wszystkie biotopy. Środowisko ziemnowodne licznie zasiedla bóbr europejski Castor fiber. Obecnie wielkość populacji bobra europejskiego jest zbyt liczna w stosunku do pojemności środowiska. Zbiorniki wodne zamieszkuje również karczownik ziemnowodny Awicola terestris i gatunek obcy naszej faunie – piżmak amerykański Ondatra zibethica. Początkowo populacja piżmaka była liczna, ale przez ostatnie lata została silnie zredukowana, najprawdopodobniej przez norkę amerykańską.
Podmokłe zarośla w dolinach rzek i jezior, łąki i bagna zamieszkują – nornik północny Microtus oeconomus, nornik bury Microtus agrestis, mysz zaroślowa Apodemus sylvaticus oraz badylarka Micromys minutus. Suche tereny rolnicze – mysz polna  Apodemus agrarius.
W lasach, parkach i zadrzewieniach występuje wiewiórka Sciurus vulgaris, borealny gatunek – smużka Sicista betulina, mysz leśna Apodemus flavicollis, polnik Microtus arvalis, nornica ruda Clathrionomys glareolus
Zabudowania zamieszkują – szczur wędrowny Rattus norvegicus i mysz domowa Mus musculus.

2. Ptaki
Flora i fauna

W regionie stwierdzono występowanie 262 gatunków, z czego aż 197 to gatunki lęgowe lub prawdopodobnie lęgowe. Stanowi to prawie połowę krajowej awifauny i ponad 3/4 gatunków lęgowych w odniesieniu do 415 obserwowanych i 233 gatunków gniazdujących w kraju. Duża różnorodność ptaków występuje tu dzięki zachowaniu obszarów o charakterze naturalnym, przede wszystkim jezior, torfowisk i dużych kompleksów leśnych. Dla kilku gatunków ptaków są to jedyne miejsca lęgów w kraju bądź też gnieździ się tu wysoki procent krajowej populacji danego gatunku.
Najliczniejszą grupę w awifaunie stanowią gatunki wodno-błotne – łącznie 165 gatunków. Gnieździ się tu 80 gatunków wodnych i błotnych, pozostałe to ptaki przelotne i zalatujące. Stwierdzono lęgi 5 gatunków perkozów. Gnieździ się 12 gatunków kaczek, przy czym znajdują się tu jedne z najważniejszych w kraju miejsca lęgowe: świstuna, krakwy, cyraneczki, rożeńca, hełmiatki, podgorzałki, szlachara i nurogęsia. Stosunkowo licznie występuje kormoran, dużo rzadziej bąk i bocian czarny. Zagęszczenia bociana białego w północnej części EGO należą do najwyższych w kraju. Bardzo duża jest populacja żurawia. Znajdują się tu liczne stanowiska: wodnika, kropiatki, zielonki, derkacza i kokoszki – gatunków wykazujących spadek liczebności w całym kraju.
Na Suwalszczyźnie i Mazurach obserwowano 24 gatunki ptaków drapieżnych i 11 gatunków sów, z czego gniazduje 15 gatunków dziennych ptaków drapieżnych i 9 sów. Znajdują się tu stanowiska lęgowe najsilniej zagrożonych gatunków. Należą do nich: gadożer, błotniak zbożowy, błotniak łąkowy, orlik grubodzioby, orzeł przedni, rybołów, sokół wędrowny, puchacz, puszczyk uralski i sowa błotna. Gnieździ się kania czarna i ruda, krogulec, trzmielojad, kobuz i włochatka.
Gnieździ się 9 gatunków dzięciołów, w tym silnie zagrożone – dzięcioł białogrzbiety i trójpalczasty. Liczebność obydwu tych gatunków w kraju nie przekracza kilkuset par. Zakłada tu gniazda i wyprowadza młode szereg gatunków borealnych, występujących na granicy zwartego zasięgu, są to między innymi: krakwa, świstun, różeniec, gągoł, nurogęś, szlachar, rybołów, samotnik (brodziec samotny), puszczyk uralski, włochatka, gil, orzechówka, droździk.
Liczne lęgowe gatunki tego obszaru uznano za zagrożone nie tylko w Polsce, ale i w całym europejskim zasięgu występowania. Gnieździ się tu aż 51 gatunków zagrożonych w Europie.
Spośród gatunków charakteryzujących się wzrostem liczebności na terenie kraju, występują na obszarze EGO: kormoran czarny, czapla siwa, perkoz zausznik, bocian czarny, łabędź niemy, gęgawa, głowienka (kaczka rdzawogłowa), gągoł, nurogęś, kania ruda, jastrząb, żuraw, rycyk, śmieszka, mewa pospolita, grzywacz, dzięcioł zielonosiwy, pokrzywnica (płochacz pokrzywnica), słowik szary, kopciuszek, kos, kwiczoł, droździk, brzęczka, remiz, wąsatka, srokosz, sroka, gawron, kruk, gil, dziwonia i ortolan (trznadel ortolan).
Zarówno Mazury jak i Suwalszczyzna to miejsca dużych koncentracji ptaków wodno-błotnych w okresie polęgowym. Ze względu na olbrzymie znaczenie dla awifauny – niektóre obszary tego regionu uznano za ostoje ptaków o randze europejskiej lub znaczeniu krajowym.
Do ostoi europejskich należy Puszcza Borecka – gnieździ się tu około 140 gatunków ptaków między innymi perkoz, bocian czarny, kania czar¬na, bielik, rybołów i kobuz. Licznie występują: jarząbek, żuraw, bekas, słonka, brodziec samotny, siniak oraz dzięcioły średni, białogrzbiety i trójpalczasty.
W sieci Natura 2000 znalazła się też Ostoja Niecka Skaliska, gdzie do Czerwonej Księgi zaliczono orlika krzykliwego, dzięcioła białogrzbietego i bielika,

3. Gady i płazy
Populacja gadów na terenie EGO jest dość liczna. Występuje tu 6 z 10 gatunków gadów stwierdzonych w kraju. Najliczniejsze są płazy ze względu na znaczną powierzchnię środowisk wodnych i podmokłych. Spotkać tu ich możemy 13 z 18 krajowych gatunków.

W suchych nasłonecznionych miejscach na usypiskach kamieni, zrębach leśnych i skrajach lasów pospolitym gatunkiem jest jaszczurka zwinka Lacerta aguilis. Na podmokłych łąkach, wilgotnych polankach śródleśnych, torfowiskach i w pobliżu wód spotykana jest jaszczurka żyworodna Lacerta vivipara. Cieniste lasy liściaste lub mieszane o wilgotnym podłożu i bogatym podszycie porosłe mchem i paprocią, zarośla na obrzeżach lasów oraz bujnie zarośnięte łąki to miejsca występowania padalca zwyczajnego Anguis fragilis. Tereny suche, dobrze nasłonecznione, otwarte lub zarośnięte jedynie rzadkimi krzakami o glebie piaszczystej lub kamienistej zamieszkuje nieliczny u nas wąż gniewosz plamisty Coronella austriaca. Gatunkiem ciepłolubnym jest również żmija zygzakowata Vipera berus spotykana na polanach leśnych, skrajach lasu i polach uprawnych. Na łąkach i w pobliżu wód najczęściej widywany jest zaskroniec zwyczajny Natrix natrix.
Tereny podmokłe i brzegi zbiorników wodnych, łąki i bagna są typowymi biotopami płazów, ponieważ ich rozród i rozwój ściśle związany jest z wodą. Występują tam: żaba śmieszka Rana ridibunda, żaba wodna Rana esculenta, żaba jeziorkowa Rana lessonae oraz należący do rodziny ropuszkowatych kumak nizinny Bombina bombina. Cieniste lasy i łąki to siedliska żaby trawnej Rana temporaria i żaby moczarowej Rana arvalis, których zbiorowe gody można obserwować na wiosennych rozlewiskach.
Oprócz pospolitych gatunków płazów tereny podmokłe: stawy, strumyki, łąki, jeziorka śródleśne oraz lasy liściaste i mieszane, parki, sady, ogrody zamieszkują – traszka zwyczajna Triturus vulgaris i traszka grzebieniasta Triturus cristatus. Z podobnymi naturalnymi biotopami związana jest ropucha szara Bufo bufo i ropucha zielona Bufo viridis. Nielicznym gatunkiem zamieszkującym gleby luźne i suche ze skąpą roślinnością, np. pola uprawne, sady, ogrody jest ropucha paskówka Bufo calamita oraz grzebiuszka ziemna Pelobates fuscus. Dość rzadko spotykana jest na terenie EGO rzekotka drzewna Hyla arborea. Najczęściej przebywa ona na liściach niskich krzewów i zarośli łąkowych, rzadziej w koronach drzew w lasach oraz w sadach i ogrodach.
Żaby moczarowe

Żaby moczarowe
Żaby moczarowe
Żaby moczarowe

4. Ryby i minogi
Jeziora obszaru EGO oraz liczne cieki, stwarzają doskonałe warunki do życia i rozrodu ichtiofauny. W wodach Mazur i Suwalszczyzny żyją: 1 gatunek minoga i 44 gatunki ryb (Pisces) należące do 12 rodzin; najliczniejsze są karpiowate – 21 gatunków, łososiowate – 7, okoniowate i kozowate – po 3, głowaczowate i ciernikowate po 2, lipieniowate, dorszowate, węgorzowate, stynkowate, szczupakowate i sumowate – po jednym gatunku.
Charakterystycznymi rybami w głębokich jeziorach polodowcowych oligo-mezotroficznych i mezotroficznych regionu są należące do rodziny łososiowatych: sielawa Coregonus albula i sieja Coregonus lavaretus. Są to gatunki wód północnych – zimnych, dobrze natlenionych o niskiej żyzności, odżywiające się głównie planktonem i fauną denną. Podobnie jak głąbiele również stynka Osmerus eperllanus żywi się zooplanktonem i związana jest z obszarami ostatniego zlodowacenia. Nowym gatunkiem podobnym do siei aklimatyzowanym w jeziorach mazurskich, a pochodzącym z północnej Azji, jest peluga Coregonus peled. Rodzina ryb łososiowatych reprezentowana jest  przez: troć jeziorową Salmo trutta morpha lacustris, pstrąga potokowego Salmo trutta morpha fario, pstrąga tęczowego Salmo gairdneri i gatunek wód górskich głowacicę Hucho hucho.
W czystych wartko płynących rzekach i potokach o charakterze górskim (Jarka, Błędzianka, Bludzia) zachowały się jeszcze rodzime populacje pstrąga potokowego Salmo trutta morpha fario oraz w dolnym odcinku rzeki Błędzianki lipienia Thymallus thymallus. Występuje tam również: strzebla potokowa Phoxinux phoxinus, koza Cobitis taenia i śliz Noemacheillus barbatulus.
W jeziorach eutroficznych najliczniejsze są ryby karpiowate: leszcz Abramis brama, płoć Rutilus rutilus, krąp Blicca bjoercna, ukleja Alburnus alburnus, lin Tinca tinca, wzdręga Scardinius erythrophthalmus, słonecznica Leucaspius delineatus.
W rzekach żyje: boleń Aspius aspius, jaź Leuciscus idus, kleń Leuciscus cephalus, brzana Barbus barbus, jelec Leuciscus leuciscus i piekielnica Alburnoides bipunctatus. Natomiast płytsze bardziej zeutrofizowane zbiorniki, szybko nagrzewające się preferują takie gatunki, jak: karaś Carassius carassius, karaś srebrzysty C.auratus gibelio i karp Cyprinus carpio.
Prawie wszystkie typy jezior i rzek zamieszkują ryby drapieżne: szczupak Esox lucius, okoń Perca fluviatilis, jazgarz Gymnocephalus cernuus i węgorz Anguilla anguilla, natomiast silniej zeutrofizowane sandacz Stizostedion lucioperca.
W niektórych jeziorach już bardzo rzadko występuje sum Silurus glanis. Płytkie zamulone zbiorniki wodne nielicznie zamieszkuje piskorz Misgurnus fosillis. W strefie brzegowej jezior i wolno płynących rzek spotkać można: ciernika Gasterosteus aculeatus, cierniczka Pungitius pungitius, kiełbia Gobio gobio oraz różankę Rhodeus sericeus amarus – bardzo interesujący gatunek składający ikrę do jamy skrzelowej małży, głównie skójek Unio pictorum.
Gatunkami obcymi dla naszych wód są aklimatyzowane u nas z cieplejszych wód Azji – tołpyga biała Hypophthalmichthys molitrix, tołpyga pstra Aristichthys nobilis i amur biały Ctenopharyngodon idella.
Najprymitywniejszymi kręgowcami, podobnymi do ryb, są krągłouste (Cyclostomi), do których należy rodzina minogowate, z minogiem strumieniowym Lampetra planeri licznym w rzekach pstrągowych.

5. Bezkręgowce
Bezkręgowce są najliczniejszą grupą zwierząt. Należy do nich przede wszystkim najbogatsza w gatunki gromada owadów, stanowiąca ponad 75 % krajowej fauny, tj. około 25 tys. gatunków. Podobnie jak w przypadku roślin i zwierząt wyższych na terenie EGO poza gatunkami typowymi dla Polski – licznie występują gatunki północne (borealne).
Gatunki reliktowych motyli to perłowiec błotny Bolorvia pales i perłowiec tundrowy Boloria aquilonaris oraz Proclossiana eunomia. Ciekawe gatunki torfowisk wysokich to: pomarańczowo-biały miernikowiec Arichanna melanaria, szlaczkoń torfowiec Colias palaneo i czerwończyk najmniejszy Lycaena helle. Na wilgotnych łąkach nielicznie występują: czerwończyk łąkowy Paleochrysophanus hippothoe, czerwończyk płomieniec Lycaena dispar oraz zagrożony czerwończyk nieparek Lycaena dispar, modraszek czarny Eumedonia eumedonia, strzępotka Coenonympha hero. Na suchych murawach spotykane są takie gatunki, jak: modraszki Plebejus argus, Lycaeides argyrognomon, Cyaniris semiargus, skalniki Hipparchia alcyone, H. semele, przeplatki Melitaea. Wieczorem można spotkać motyle nocne: pięknie ubarwione sówki – kapturnica srebrna Cucullia argentea, Chariclea delphinii oraz rzadkie gatunki występujące na niskich torfowiskach: błyszczka mała Syngrapha microgamma i gatunek borealny Diachrysia zosimi.
W Czerwonej Księdze zwierząt ginących umieszczono spotykane tu jętki: Nigrobaetis digitatus, Heptagenia fuscogrisea, Eurylophella karelica oraz bardzo rzadki gatunek Caenis lactea.
Jednym z najrzadszych i najsilniej zagrożonych krajowych motyli z grupy ciem występujących w zachodniej części regionu jest niedźwiedziówka hebe Arctica hebe, gatunek stepowy zasiedlający suche i ciepłe stepy z macierzanką, lasy sosnowe oraz drogi i miedze. W Puszczy Rominckiej występuje gatunek euro-syberyjski wynurt Ceruchus chryzomelinus chrząszcz żywiący się spróchniałym drewnem.

Tekst opracował Ryszard F. Dutkiewicz

GALERIE
Puszcza Romincka Leży na pograniczu polsko-rosyjskim. Jej południowa część należy do Polski, północna zaś do Rosji (Obwód Kaliningradzki). Na północnym wschodzie sięga aż po jezioro Wisztynieckie leżące na granicy litewsko-rosyjskiej. Powierzchnia Puszczy wynosi ok. 34,5 tys. ha; po polskiej stronie znajduje się jedna trzecia lasów.
 
 
Puszcza Borecka Puszcza Borecka należy do najcenniejszych obszarów leśnych Pojezierza Mazurskiego. Charakteryzuje się dużym stopniem naturalności zbiorowisk roślinnych, typowych dla geobotanicznego Działu Północnego
 
 
Cisowy Jar Rezerwat przyrody Cisowy Jar utworzony został w 1959 roku [1] na obszarze Nadleśnictwa Olecko w obrębie Kowale Oleckie. Cisowy Jar jest największym i najdłuższym wąwozem na terenie Wzgórz Szeskich. Jego długość wynosi 1000 m, a głębokość dochodzi do 30 m, natomiast szerokość mierzona między krawędziami sięga do 100 do 300 metrów.
 
 
Nareszcie wiosna Za oknami coraz więcej słońca i – mam nadzieję – czasu oraz chęci na spacery lub wyprawy rowerowe. Doskonałym miejscem na aktywne spędzenie wolnego czasu jest Puszcza Borecka. Jest ona jednym z najbardziej niezwykłych zakątków w północno-wschodniej Polsce. Zapewniam, że każdy, kto choć raz odwiedzi to miejsce, będzie wracał tu częściej.
 
 
Rośliny w Krainie EGO Cała niemal Polska należy do prowincji środkowoeuropejskiej świata roślinnego. Z prowincji tej wyodrębniono — ze względu na jego specyfikę — dział północny. Dział północny składa się z czterech krain: mazursko-kurpiowskiej, suwalsko-augustowskiej, biebrzańskiej oraz białowiesko-knyszyńskiej. Pierwsza z nich dzieli się na dwa różne okręgi: morenowo-jeziorny Pojezierza Mazurskiego (tu leży Kraina EGO) oraz — na południe od niego — Kurpiowsko-Piski, sandrowy. Fotografie: Ryszard Dutkiewicz
 
 
Dokarmianie jest sztuką Mroźna i śnieżna zima to nie tylko wspaniałe krajobrazy Krainy EGO i niezapomniane szaleństwa na stokach Pięknej Góry. Jest to również trudny okres dla dzikich zwierząt. O tej porze roku dostęp do wody oraz naturalnego pokarmu zwierzętom utrudniają lód oraz gruba warstwa śniegu. Naprzeciw tym problemom wychodzą leśnicy oraz myśliwi, którzy pomagają zwierzętom przetrwać ten trudny czas.
 
 
Bociany – żywe szybowce! Jeszcze kilka dni temu puste bocianie gniazda w Krainie EGO raziły pustką i osamotnieniem. Miłośnicy tych ptaków bezustannie zadawali sobie pytanie: Kiedy wreszcie przylecą? Ta sytuacja, na szczęście, należy już do przeszłości. Bociany białe – bo tak brzmi obowiązująca w zoologii polskiej nazwa – już zawitały w nasze strony. Ptaki te są bardzo popularne w tej części Polski. Są przemiłe, piękne i bardzo lubiane. Poza tym są nieodłącznym symbolem prawie każdej wsi w Krainie EGO i oczekiwanym zwiastunem każdej wiosny.
 
 
Żaby moczarowe Mamy kolejny dowód na to, że Kraina EGO to obszar o niezwykłych walorach przyrodniczych. Świadczy o tym m.in. występowanie na tym terenie żab moczarowych, które właśnie rozpoczęły swoje gody. Płazy te są niezwykle wrażliwe, by żyć i rozmnażać się, muszą mieć bardzo czyste środowisko.
 
 
POWRÓT  Drukuj   Generuj PDF
Decyzja użytkownika w zakresie plików Cookie na niniejszej stronie

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookie i podobnych technologii m.in. w celach statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. W programie służącym do obsługi Internetu można zmienić ustawienia dotyczące plików cookie.Korzystanie z tego serwisu bez zmiany ustawień dotyczących plików cookie oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia.